Bestuursrecht · 132 uitspraken tegen een gemeente

Gemeente beslist niet op tijd? De dwangsom start pas na jouw brief. En die brief mag niet te vroeg komen.

Beslist de gemeente niet op tijd, dan kun je een dwangsom krijgen. Maar niet tijdig beslissen alleen is daarvoor niet genoeg. De beslistermijn van een gemeente is meestal 8 weken. Gaat die termijn voorbij, dan gebeurt er niets vanzelf. Pas een ingebrekestelling zet de dwangsom en het beroep in gang. Vier indieners in onze telling verloren hun zaak omdat hun brief te vroeg binnenkwam. Eén brief kwam een dag vóór de laatste beslisdag binnen.

Reken je termijn en dwangsom uit

Stand 4 november 2026 · AI Rechtshulp

Hand duwt een witte envelop door de koperen brievenbus van de houten deur van een bakstenen gemeentehuis in de regen
132beroepen tegen een gemeente die niet op tijd besliste
74keer besliste de gemeente alsnog voordat de rechter oordeelde
50keer gaf de rechter de gemeente een harde deadline
4keer kwam de ingebrekestelling te vroeg

Eigen telling in gepubliceerde uitspraken van januari 2024 tot en met oktober 2026, over 80 gemeenten. Asielzaken tellen niet mee. Geen steekproef, geen jurist heeft de indeling gecontroleerd.

Uitstel telt alleen als je er zelf schriftelijk mee instemde: Veere moet alsnog € 1.442 betalen

Op 28 oktober 2026 deed de Raad van State uitspraak in een zaak uit Veere. Een stichting van huifbedrijven vroeg in juli 2022 een vergunning voor een opstapplaats. De gemeente had zes maanden. Ze besliste pas in december 2023.

De rechtbank vond in 2024 dat de stichting had ingestemd met uitstel. Dan loopt de termijn niet en is een ingebrekestelling te vroeg. Beroep niet-ontvankelijk, geen dwangsom.

De Raad van State ziet dat anders. Een mail van de opsteller van een ruimtelijke onderbouwing is geen instemming van de aanvrager. En instemming moet op papier:

“Instemming met opschorting van de beslistermijn moet op grond van artikel 4:15, tweede lid, aanhef en onder a, van de Awb schriftelijk worden verleend.”

De termijn was dus met ten minste elf maanden overschreden. De gemeente moet de volle € 1.442 betalen. Die regel werkt twee kanten op. Heb je zelf schriftelijk ingestemd met uitstel, dan tellen die dagen wel. Dan schuift je eerste dag voor de brief op.

De zaak in Veere

  1. Aanvraag omgevingsvergunning. Beslistermijn zes maanden.
  2. Mail van de opsteller van een ruimtelijke onderbouwing. Volgens de gemeente instemming met uitstel.
  3. Ingebrekestelling, op 28 juni.
  4. Beroep bij de rechtbank wegens niet tijdig beslissen.
  5. De gemeente verleent de vergunning, op 21 december.
  6. Rechtbank Zeeland-West-Brabant: termijn opgeschort, beroep te vroeg.
  7. Raad van State: geen schriftelijke instemming, dwangsom € 1.442.

Beslistermijn berekenen: wanneer mag je de gemeente in gebreke stellen?

Vul de datum in. Je ziet de laatste beslisdag, de eerste dag voor je brief en wat de dwangsom nu is.

Rekenhulp niet tijdig beslissen
Alleen de dagen waarin de gemeente je vroeg je aanvraag aan te vullen, of waarvoor je schriftelijk met uitstel instemde (artikel 4:15 Awb).
Leeg laten als je nog geen brief stuurde.
Leeg laten als er nog geen besluit is. Dan rekent de hulp tot vandaag.

Voor je brief

Neem het over van de ontvangstbevestiging. Soms is het de burgemeester of de heffingsambtenaar.

Rekent in je browser, we slaan niets op. Weekend en feestdagen schuiven een termijn tot 12 weken door naar de volgende werkdag (Algemene termijnenwet). De dwangsom rekent vanaf de vijftiende dag na ontvangst van je brief. Sommige rechters rekenen een dag eerder.

Welke beslistermijn geldt voor jouw aanvraag?

Dat hangt af van waar je op wacht. Noemt de wet geen eigen termijn, dan is het 8 weken. Een paar wetten noemen een andere. Zoek je rij op en kies die in de rekenhulp.

Waar wacht je op?BeslistermijnUitstelWet
Aanvraag zonder eigen termijn, zoals jeugdhulp8 weken na ontvangstAlleen als de gemeente binnen die 8 weken laat weten wanneer je het besluit krijgtArtikel 4:13 en 4:14 Awb
Wmo-voorziening2 weken na je aanvraag. Het onderzoek na je melding mag 6 weken durenDe Wmo zelf geeft geen verlengingArtikel 2.3.2 en 2.3.5 Wmo 2015
Omgevingsvergunning8 weken na ontvangst, 12 als een ander bestuursorgaan moet instemmenEén keer, hooguit 6 weken, bekendgemaakt binnen de termijnArtikel 16.64 Omgevingswet
Bezwaarschrift6 weken, 12 met een adviescommissie. Telt vanaf de dag na het einde van de bezwaartermijnHooguit 6 weken verdagen. Langer alleen met instemming of als een wettelijke procedure dat vraagtArtikel 7:10 Awb
Woo-verzoek4 weken vanaf de dag na ontvangstHooguit 2 weken, schriftelijk en met redenArtikel 4.4 Woo

Jeugdhulp. De Jeugdwet noemt zelf geen beslistermijn. Dan geldt uiterlijk 8 weken na ontvangst van je aanvraag, tenzij de verordening jeugdhulp van je gemeente een eigen termijn noemt. Die verordening telt als wettelijk voorschrift. Je vindt hem op lokaleregelgeving.overheid.nl. Kies in de rekenhulp “Andere aanvraag”, of “Aanvraag met eigen termijn” als de verordening iets anders zegt.

Wmo. De 2 weken lopen vanaf je aanvraag, niet vanaf je melding. Een aanvraag kan pas na het onderzoek, en dat onderzoek mag 6 weken duren. De uitkomst krijg je op papier. Is het onderzoek na 6 weken nog niet gedaan, dan mag je de aanvraag meteen indienen (artikel 2.3.2 Wmo 2015). Vanaf die aanvraag telt de rekenhulp.

Bezwaar. De 6 weken beginnen pas als de bezwaartermijn voorbij is. Is het besluit op 1 september 2026 verstuurd, dan loopt de bezwaartermijn tot en met 13 oktober en moet de gemeente uiterlijk 24 november beslissen. Ook als je je bezwaar al in de eerste week stuurde.

De volgorde: termijn, brief, twee weken, dan pas geld of beroep

De dwangsom en het beroep staan in de Algemene wet bestuursrecht, in artikel 4:17 en artikel 6:12. Ze werken allebei pas na een brief van jou.

  1. De termijn moet echt voorbij zijnZonder eigen termijn in de wet is dat uiterlijk 8 weken na ontvangst van je aanvraag (artikel 4:13 Awb). Een verlenging of opschorting schuift de laatste dag op. Je brief mag pas de dag daarna binnenkomen.
  2. Stuur een ingebrekestellingSchrijf dat de termijn voorbij is en dat je de gemeente in gebreke stelt. Voor de dwangsom moet hij schriftelijk zijn. Bewaar het bewijs dat hij binnenkwam.
  3. Wacht twee wekenBeslist de gemeente dan nog niet, dan loopt de dwangsom. € 23 per dag de eerste 14 dagen, € 35 de volgende 14 en € 45 daarna. Na 42 dagen stopt hij op € 1.442. Vanaf dan kun je ook beroep instellen.

Rechters tellen de eerste dag verschillend

De rechtbank Den Haag liet de dwangsom bij een ingebrekestelling van 22 juli ingaan op 6 augustus (ECLI:NL:RBDHA:2024:5824). In een zaak die bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven lag, ging het net zo: ontvangen op 1 juni, dwangsom vanaf 16 juni (ECLI:NL:CBB:2026:77). De rechtbank Amsterdam rekende een dag eerder (ECLI:NL:RBAMS:2024:3522). De rekenhulp neemt de latere dag. Wie op die dag beroep instelt, zit bij beide manieren goed.

Vier zaken liepen stuk op een brief die te vroeg kwam

Een ingebrekestelling die binnenkomt terwijl de termijn nog loopt, telt niet. Het beroep is dan niet-ontvankelijk en de dwangsom loopt niet. In drie van de vier zaken zat het probleem in een opschorting of een afspraak die de indiener niet meetelde.

Bij twijfel stuur je gewoon een tweede brief zodra de termijn zeker voorbij is. Dat kost niets.

  • ZwartewaterlandBezwaar, 12 weken plus 13 dagen opschorting
    Laatste beslisdag 26 maart 2025, ingebrekestelling op 25 maart. Een dag vóór de laatste beslisdag.
  • ApeldoornTermijn opgeschort om gronden aan te vullen
    De rechtbank: “Een ingebrekestelling kan pas worden ingediend op de eerste dag na afloop van de termijn”.
  • Den HaagOmgevingsvergunning
    Een afgesproken aanhouding van drie weken schoof de termijn op.
  • MaastrichtWoo-verzoek
    Het beroep kwam voordat de vier weken voorbij waren.

Meestal twee weken en € 100 per dag: de deadline van de rechter

In 50 zaken kreeg de indiener gelijk. De rechter zette dan een nieuwe deadline. Waar die in weken in de uitspraak stond, was het 25 van de 33 keer twee weken. Bij grotere zaken gaf de rechter meer tijd. Dongen kreeg vier maanden voor een uitgebreide procedure (ECLI:NL:RBZWB:2026:884).

Aan die deadline hing de rechter bijna altijd een eigen dwangsom (artikel 8:55d Awb). 30 van de 35 keer was dat € 100 per dag tot € 15.000. Voor Breda en Noordwijk was het € 250 per dag, voor Apeldoorn € 400.

De wettelijke dwangsom die al was verbeurd, stelde de rechter 20 keer zelf vast. 16 keer was dat de volle € 1.442. De laagste was € 69 in Noordoostpolder: drie dagen te laat (ECLI:NL:RBMNE:2024:7098).

Waar de 132 zaken over gingen

  • Woo of Wob34
  • Omgevingsvergunning33
  • Handhaving25
  • Wmo, jeugd, bijstand14
  • Belasting1
  • Overig25
77 keer ging het om een aanvraag of verzoek, 55 keer om een bezwaarschrift. Indeling door AI Rechtshulp op trefwoorden, de twijfelgevallen met de hand gelezen. Hoe we met de databank werken: zo meten wij.

€ 1.442 is geen prikkel. De deadline van de rechter wel

De wettelijke dwangsom is begrensd op € 1.442. Voor een gemeente is dat weinig. Toch besliste de gemeente in 74 van de 132 zaken alsnog, nadat het beroep was ingesteld en voordat de rechter oordeelde. In 52 daarvan kreeg de indiener zijn griffierecht terug.

Het verschil zit in het bedrag. De wettelijke dwangsom stopt op € 1.442. De dwangsom van de rechter loopt meestal tot € 15.000. Wie na zijn brief niets hoort, heeft aan het beroep dus meer dan aan de dwangsom.

Wel twee kanttekeningen bij onze eigen telling. Zaken waarin de gemeente na de brief wél op tijd besliste, komen nooit bij de rechter. Daar werkte de dwangsom misschien juist, maar die zitten niet in deze telling. En alsnog beslissen is niet hetzelfde als gelijk krijgen. Een afwijzing is ook een besluit. Wat er in die 74 besluiten stond, hebben we niet geteld.

Bij een Woo-verzoek geldt de wettelijke dwangsom niet.

Artikel 8.2 Woo. Op X werd op 4 november getipt om gemeenten met Woo-verzoeken onder druk te zetten. Geld levert dat niet vanzelf op. Wel kan de rechter na een beroep een eigen dwangsom opleggen. Dat deed hij in 8 van onze Woo-zaken, zoals in Utrecht.

Wacht niet maanden met je brief

Te vroeg is een risico, te laat ook. Wie onredelijk laat in gebreke stelt, krijgt geen dwangsom. De wetgever dacht aan “hooguit enkele weken”, schreef de Raad van State in ECLI:NL:RVS:2025:6342.

In de praktijk rekken rechters dat op. De rechtbank Gelderland vond 9 à 10 weken in het algemeen niet te laat (ECLI:NL:RBGEL:2025:5061). In Noord-Holland ging het nog goed na 2 maanden en 11 dagen (ECLI:NL:RBNHO:2026:3509). Ruim 5 maanden was voor de Centrale Raad van Beroep te laat (ECLI:NL:CRVB:2025:1023). Het beroep zelf kan ook later, maar niet onredelijk laat.

Vóór je de brief verstuurt

  1. Zoek elke brief op waarin de gemeente vroeg je aanvraag aan te vullen. Tel die dagen.
  2. Heb je ooit schriftelijk ingestemd met uitstel? Tel die dagen ook.
  3. Stuur aangetekend of via het formulier van de gemeente. Mailen werkte in Oosterhout. In een zaak bij het CBb rekende de minister vanaf de brief per post, omdat hij mail niet aannam. De rechtbank vond dat goed.
  4. Zet de vijftiende dag na ontvangst in je agenda. Vanaf dan loopt de dwangsom en kan het beroep.

Na 1 januari 2024 geen vergunning van rechtswege meer

Onder de oude Wabo kreeg je bij een gewone bouwaanvraag soms automatisch een vergunning als de gemeente te laat was. Sinds de Omgevingswet kan dat niet meer. Artikel 16.64 van de Omgevingswet sluit de vergunning van rechtswege uit. Wat overblijft is precies deze route: brief, dwangsom, beroep.

De zaak in Veere liep nog onder de oude wet, omdat de aanvraag van 2022 was. Voor aanvragen van na 2024 is de rechter de enige die de gemeente een harde deadline geeft. De rechter doet zo’n beroep snel af: binnen acht weken, of zo mogelijk binnen dertien als er een zitting nodig is (artikel 8:55b Awb).

Vragen over niet tijdig beslissen

Hoe lang mag een gemeente doen over een besluit?

Staat er geen termijn in de wet, dan uiterlijk 8 weken na ontvangst (artikel 4:13 Awb). Een gewone omgevingsvergunning heeft 8 weken, met één keer 6 weken verlenging. Een bezwaar 6 weken, of 12 met een adviescommissie, met maximaal 6 weken verdaging. Een Woo-verzoek 4 weken plus maximaal 2. Een Wmo-voorziening 2 weken na je aanvraag.

Wanneer begint de beslistermijn bij een bezwaarschrift?

Op de dag na het einde van de bezwaartermijn van 6 weken, niet op de dag dat jij je bezwaar stuurt (artikel 7:10 Awb). Maak je in de eerste week bezwaar, dan wacht je dus al snel 11 weken.

Welke beslistermijn geldt voor jeugdhulp?

De Jeugdwet heeft geen eigen termijn. Dan geldt uiterlijk 8 weken na ontvangst van je aanvraag (artikel 4:13 Awb), tenzij de verordening jeugdhulp van je gemeente een eigen termijn noemt.

Hoe hoog is de dwangsom bij niet tijdig beslissen?

€ 23 per dag voor de eerste 14 dagen, € 35 per dag voor de volgende 14 en € 45 per dag daarna. Na 42 dagen is het maximum bereikt: € 1.442. De gemeente moet de dwangsom binnen twee weken na de laatste dag vaststellen (artikel 4:18 Awb). Doet ze dat niet, dan stelt de rechter hem vast.

Krijg ik een dwangsom bij een Woo-verzoek?

Niet de wettelijke dwangsom. Artikel 8.2 van de Woo sluit die uit. Beroep wegens niet tijdig beslissen kan wel, en dan kan de rechter een eigen dwangsom koppelen aan zijn deadline.

Mag ik de ingebrekestelling mailen?

Alleen als de gemeente mail als kanaal heeft opengesteld. Rechters verschillen hierover. Een aangetekende brief of het formulier op de site van de gemeente is veiliger.

Moet ik eerst bezwaar maken voordat ik in beroep ga?

Nee. Bij niet tijdig beslissen ga je na de ingebrekestelling en twee weken wachten direct naar de rechtbank (artikel 6:12 Awb). Er geldt geen vaste beroepstermijn, maar wacht niet onredelijk lang.

Wat kost een beroep bij de rechtbank?

Je betaalt griffierecht. Besluit de gemeente alsnog tijdens de zaak, dan krijg je dat vaak terug. In onze telling gebeurde dat in 52 van de 74 zaken waarin de gemeente alsnog besliste.

Ligt er inmiddels wel een besluit?

Ben je het er niet mee eens, kijk dan bij het bezwaarschrift voorbeeld. Meer over procederen tegen de overheid staat bij bestuursrecht. Wil je een bedrijf of persoon in gebreke stellen, dan is dat een andere route: ingebrekestelling bij een bedrijf. Zoek zelf uitspraken in ai rechtshulp, of doe de stresstest hoe sterk staat je zaak.

Terug naar de rekenhulp

Bronnen

Een nummer als ECLI:NL:RVS:2026:6320 is het adres van een uitspraak: wat is een ecli. Over dwangsommen bij een andere overheid: de IND en 99 miljoen aan dwangsommen. Stand 4 november 2026, beslistermijnen bijgewerkt 16 november 2026. Algemene informatie, geen juridisch advies.