Strafrecht · CBS-cijfers 2010-2025 en rechtspraak over etnisch profileren
Etnisch profileren: wat zeggen de CBS-cijfers over herkomst en criminaliteit?
Mensen met een Marokkaanse herkomst werden in 2025 5,3 keer zo vaak als verdachte geregistreerd als mensen met een Nederlandse herkomst. Na correctie voor leeftijd, geslacht en inkomen is het 3,1 keer (2023). Wij rekenden de CBS-cijfers na en zochten op wat de rechter zegt als de politie zulke cijfers gebruikt om iemand te controleren.
Naar de vergelijkerStand 11 november 2026 · AI Rechtshulp

Eigen berekening op CBS-tabel 85658NED en 85384NED (versie maart 2026). 2024 en 2025 zijn voorlopig. Een verdachte is geen veroordeelde. Geen jurist of statisticus heeft elke berekening nagekeken.
Waarom de achternamentruc in Nederland niet werkt
Een Brit scrapet al 52 dagen de Engelse rechtbanklijsten. Hij zet de namen van iedereen die voor de rechter komt naast hoe vaak die namen in de bevolking voorkomen. Zijn tabel ging op 9 november rond op X, goed voor 252.000 weergaven. Bovenaan staat Mohammed: 5,8 keer zo vaak in de rechtszaal als in de bevolking.
In Nederland kan dat niet. Rechtbanken zetten geen namen in hun openbare zittingsroosters, en uitspraken op rechtspraak.nl zijn gepseudonimiseerd. Wie namen van verdachten toch verzamelt en publiceert, verwerkt strafrechtelijke gegevens. Dat mag onder de AVG vrijwel nooit.
Het hoeft ook niet. Het CBS koppelt elke geregistreerde verdachte aan de bevolkingsadministratie. Dat is betere data dan een naam, want een naam is een grove gok naar herkomst. Henry, Campbell en Murphy staan in dezelfde Britse top 25. Het Britse ministerie van Justitie publiceert overigens zelf cijfers naar etniciteit.
| Engeland, de X-draad | Nederland, CBS | |
|---|---|---|
| Wie telt | Wie voor de rechter komt, 52 dagen | Alle geregistreerde verdachten, 2010-2025 |
| Herkomst | Geraden uit de naam | Geboorteland van persoon en ouders |
| Correctie | Geen | Leeftijd, geslacht, inkomen, opleiding |

Verdachten per 10.000 inwoners: 50 tegen 265
In 2025 registreerde de politie 50 verdachten per 10.000 inwoners van 12 jaar en ouder met een Nederlandse herkomst. Bij Marokkaanse herkomst waren dat er 265, bij Caribisch-Nederlandse 306. Mensen met een Indonesische herkomst zitten met 35 juist onder het Nederlandse cijfer.
Van de verdachten die in de bevolkingsadministratie staan, heeft 51 procent een migratieachtergrond, tegen 28 procent van de bevolking van 12+. Mensen met een Marokkaanse herkomst zijn 2,3 procent van die bevolking en 8,5 procent van de verdachten.
Een verdachte is iemand die de politie als verdachte van een misdrijf heeft geregistreerd. Dat is iets anders dan een veroordeelde. Wanneer je juridisch verdachte bent, staat in artikel 27 Sv: er moet een redelijk vermoeden van schuld zijn.
Verdachten per 10.000 inwoners van 12+, 2025 (voorlopig)
- Nederlandse Cariben306
- Marokko265
- Suriname192
- Turkije140
- Overig buiten Europa128
- Europa (zonder Nederland)84
- Nederland50
- Indonesië35
Hoeveel blijft er over na leeftijd, geslacht en inkomen?
Kies een herkomstgroep, een jaar en een soort misdrijf. De vergelijker zet het cijfer naast dat van Nederlandse herkomst. Eerst ruw, daarna alsof beide groepen dezelfde leeftijds- en geslachtsopbouw hadden, en voor 2023 en 2024 ook met dezelfde verdeling over lage en hogere inkomens.
De vergelijker laadt.
Rekent in je browser, we slaan niets op. Per soort misdrijf tonen we alleen het ruwe cijfer: het CBS houdt daar te veel kleine groepen geheim om eerlijk te corrigeren. Bij wapens bleven er maar 2 van de 10 leeftijds- en geslachtsgroepen over.
Hoeveel komt door het aantal jonge mannen?
Criminaliteit is vooral iets van jonge mannen. Bij Nederlandse herkomst is 6,9 procent van de bevolking van 12+ een jongen of man van 12 tot en met 22 jaar. Bij Marokkaanse herkomst is dat 11,5 procent, bij Indonesische 1,7 procent.
Corrigeer je daarvoor, dan zakt de factor voor Marokkaanse herkomst van 4,95 naar 3,65 (2023). Met inkomen erbij wordt het 3,12. Bijna de helft van het extra is daarmee verklaard. Bij Surinaamse herkomst is dat een kwart, want die groep is ongeveer even oud als de Nederlandse.
Ook binnen dezelfde leeftijd blijft het verschil groot: 212 verdachten per 10.000 bij Nederlandse mannen van 18 tot en met 22 jaar, 970 bij Marokkaanse.
Jonge mannen in de groep, en hoe vaak ze verdacht zijn
| Herkomst | Aandeel jonge mannen | Mannen 18-22 |
|---|---|---|
| Nederland | 6,9% | 212 |
| Marokko | 11,5% | 970 |
| Nederlandse Cariben | 9,8% | 709 |
| Suriname | 6,7% | 571 |
| Overig buiten Europa | 10,9% | 428 |
| Turkije | 8,6% | 398 |
| Europa (zonder Nederland) | 7,9% | 191 |
| Indonesië | 1,7% | 139 |
Tweede generatie Marokkaans: bij dezelfde leeftijd even vaak verdacht als de eerste
Een veelgehoord idee is dat vooral de tweede generatie de fout ingaat. Ruw lijkt dat te kloppen. In Nederland geboren mensen met Marokkaanse ouders staan op 405 verdachten per 10.000, mensen die zelf in Marokko geboren zijn op 115.
Alleen is de tweede generatie jong en de eerste oud. Pak je alleen mannen van 18 tot en met 22, dan is het 997 tegen 992. Het verschil is weg. Bij Caribische en Turkse herkomst blijft er wel een generatieverschil over: 1.068 tegen 460 en 465 tegen 162.
In Nederland geboren / zelf buiten Nederland geboren
| Herkomst | Alle leeftijden | Mannen 18-22 |
|---|---|---|
| Marokko | 405 / 115 | 997 / 992 |
| Nederlandse Cariben | 475 / 289 | 1.068 / 460 |
| Suriname | 301 / 120 | 636 / 454 |
| Turkije | 213 / 76 | 465 / 162 |
| Overig buiten Europa | 234 / 115 | 496 / 439 |
Het CBS rekende met 29 kenmerken: er blijft een verschil
Het CBS deed in maart 2025 wat wij met open data niet kunnen. Het rekende met microdata en 29 kenmerken tegelijk, onder meer opleiding, uitkering, huishouden en eerdere registraties. Herkomst bleef daarin meetellen bij wie voor het eerst voor geweld wordt geregistreerd, maar minder dan de ruwe cijfers doen denken.
Wie zegt dat het verschil “gewoon armoede” is, heeft het dus mis. Na inkomen blijft er bij ons ruim drie keer over, en bij het CBS na 29 kenmerken nog steeds een verschil. Wie de ruwe factor (4,95 in 2023, 5,3 in 2025) gebruikt als bewijs dat herkomst de oorzaak is, heeft het net zo goed mis: bijna de helft van het extra is leeftijd, geslacht en inkomen.
Onze eigen correctie is grof. Vijf leeftijdsklassen, één inkomensgrens, geen wijk en geen schoolverloop. Een volledigere correctie drukt de factor waarschijnlijk verder, dus lees 3,1 eerder als bovengrens dan als eindcijfer.
Kans op een eerste registratie voor geweld, na 29 kenmerken
- Odds ratio 2,24Jongeren met een herkomst buiten Europa, zelf niet in Nederland geboren
- Odds ratio 1,67Volwassenen met een Marokkaanse herkomst, in Nederland geboren
- Odds ratio 1,42Volwassenen met een Surinaamse herkomst
- Odds ratio 1,35Jongeren met een herkomst buiten Europa, in Nederland geboren
Hoeveel van het verschil ontstaat bij de politie zelf?
Een verdachtencijfer meet ook waar de politie kijkt. Wie geregistreerd wordt, hangt mede af van waar agenten surveilleren, wie ze staande houden en wie ze op heterdaad aanhouden.
Het WODC volgde in 2025 verdachten door de hele strafrechtketen. Bij minderjarigen had 46 procent van de geregistreerde verdachten een migratieachtergrond, in jeugddetentie 67 procent. Bij volwassenen ging het van 45 naar 55 procent. De onderzoekers vonden aanwijzingen voor etnische selectiviteit, het sterkst bij Caribisch-Nederlandse en Marokkaanse Nederlanders.
Criminoloog Hans Werdmölder schreef in augustus 2025 in Wynia’s Week dat een groter aandeel in de gevangenis niet automatisch op ongelijke behandeling wijst. Hoe groot het effect van selectiviteit op het verdachtencijfer zelf is, heeft niemand gemeten. Het WODC keek naar de stappen ná de registratie.
Aandeel met migratieachtergrond in de strafrechtketen
- Minderjarigen, geregistreerd door de politie46%
- Minderjarigen, jeugddetentie opgelegd67%
- Volwassenen, geregistreerd door de politie45%
- Volwassenen, vrijheidsstraf opgelegd55%
Mag de politie je op afkomst selecteren?
Hier botsen de cijfers met het recht. Een agent die weet dat een groep vaker verdacht is, kan denken dat het slim is om die groep vaker te controleren. De rechter ziet dat anders.
De Hoge Raad zei in 2016 dat een controle die “uitsluitend of in overwegende mate” is gebaseerd op etnische of religieuze kenmerken een probleem is in de strafzaak. Dan kan artikel 359a Sv in beeld komen: de rechter kan bewijs uitsluiten of de straf verlagen (Hoge Raad 2016).
Het hof Den Haag ging in 2023 verder, in een zaak van Amnesty en anderen tegen de Staat over de grenscontroles van de marechaussee. Daar mag ras ook niet een van de redenen zijn. Onderscheid naar ras of etniciteit kan alleen met “bijzonder zwaarwegende redenen”, en die had de Staat niet aangetoond (hof Den Haag 2023).
Let op wat die zaak niet is. Het ging om controles op illegaal verblijf, niet om criminaliteit. Maar de redenering past precies op de cijfers hierboven. Het hof vond dat de Staat niet had laten zien hoe vaak uiterlijk wél iets zegt over herkomst, tegenover hoe vaak niet.
“Het hof verbiedt de Staat dan ook om bij de uitvoering van MTV-controles selectiebeslissingen te nemen die (mede) gebaseerd zijn op ras.”
“De Staat heeft ook geen inzicht gegeven in de vraag hoe de gevallen waarin volgens de Staat raciale of etnische kenmerken wel iets zeggen over nationaliteit of herkomst zich numeriek verhouden tot de gevallen waarin dat niet het geval is.”
In de strafzaak wint het verweer zelden
Het verbod is duidelijk, het bewijs in een eigen zaak is lastig. In de uitspraken die we lazen, keek de rechter steeds naar het proces-verbaal: stond er naast afkomst een andere reden om iemand te controleren? Bijna altijd wel, en dan ging het verweer onderuit.
| Zaak | Wat er in het proces-verbaal stond | Uitkomst |
|---|---|---|
| Zeeland-West-Brabant 2020 | Taxi bij Hazeldonk, 4 kilo cocaïne. Een agent schreef dat het hem “ambtshalve bekend” was dat mensen met de Albanese nationaliteit diverse strafbare feiten plegen. | Verweer verworpen. Die zin “wil … zeker niet zeggen” dat de selectie daarop gebaseerd was. |
| Hof Amsterdam 2025 | 20,3 kilo cocaïne. Agenten wisten dat er opvallend veel Britse criminelen in de buurt verbleven. | Verweer verworpen. Geen controle “uitsluitend of in overwegende mate” op het “Britse uiterlijk”, er waren andere signalen. |
| Den Haag 2021 | Overval in Katwijk. De melding zei dat de daders “licht getint” waren “met een Marokkaans uiterlijk”. De auto had schade en de eigenaar had antecedenten. | Geen vormverzuim. Een signalement van een concrete dader mag meewegen. |
| Hof Arnhem-Leeuwarden 2023 | Verkeersboete. De bestuurder zei dat hij werd stilgezet vanwege etnisch profileren. | Boete blijft. “De enkele stelling dat sprake is van etnisch profileren is hiervoor onvoldoende.” Voor discriminatie wees het hof naar de klachtenprocedure van de politie. |
Een signalement is dus iets anders dan een groepscijfer. “De dader had een Marokkaans uiterlijk” gaat over één persoon die zojuist iets deed. “Marokkanen zijn vaker verdacht” gaat over ruim 370.000 mensen van 12 jaar en ouder, en de rechter accepteert dat niet als reden.
Wat zegt een groepscijfer over één persoon?
Hoe groot een groepsverschil ook is, het zegt bijna niets over één persoon. Van de mensen met een Marokkaanse herkomst werd in 2025 2,65 procent als verdachte geregistreerd. Ruim 97 procent dus niet. Bij jonge mannen van 18 tot en met 22 is het 9,7 procent. Ook van hen werd ruim 90 procent dat jaar niet geregistreerd.
Precies daarom is selectie op afkomst niet alleen verboden maar ook slecht politiewerk. Wie op een groep selecteert, controleert vooral mensen die niets gedaan hebben. Dat staat ook in de redenering van het hof: de Staat liet niet zien hoe vaak het kenmerk iets zei en hoe vaak niet.
En de factor zelf is geen vast gegeven. Sinds 2010 daalde het aantal verdachten per 10.000 bij elke groep met 52 tot 72 procent. Een ranglijst over één jaar laat dat niet zien.
Gecontroleerd en je denkt dat het om je afkomst ging?
- Vraag rustig waarom je wordt gecontroleerd. Noteer daarna meteen tijd, plaats, wat er gezegd werd en de naam of het nummer van de agent als je die kreeg. Bij een verdenking hoef je niets te verklaren: lees wat het zwijgrecht inhoudt.
- Dien binnen een jaar een klacht in bij de politie; over iets van langer geleden hoeft de politie geen klacht te behandelen (artikel 9:8 Awb). Iedereen mag klagen over hoe een overheidsdienst zich gedroeg (artikel 9:1 Awb), en je dient de klacht in bij de politiechef van de eenheid waar de agent werkt (artikelen 70 en 71 Politiewet 2012).
- Voor de politie geldt een eigen termijn: de klacht moet binnen tien weken zijn afgehandeld, of veertien weken als een klachtencommissie meekijkt (artikel 72 Politiewet 2012, in afwijking van de zes weken in artikel 9:11 Awb). Ben je het oneens met de uitkomst, dan kun je naar de Nationale ombudsman (artikel 9:18 Awb).
- Loopt er een strafzaak, laat je advocaat dan het proces-verbaal lezen op de reden van de controle. Alleen daar kan een verweer op artikel 359a Sv slagen.
Sinds 2010 daalde het aantal verdachten bij elke groep met 52 tot 72 procent
In 2010 stonden mensen met een Marokkaanse herkomst op 668 verdachten per 10.000, in 2025 op 265. Nederlandse herkomst ging van 124 naar 50. De verhouding bleef ongeveer gelijk, de afstand werd veel kleiner: van 544 naar 215 verdachten per 10.000.
Waar die daling vandaan komt, zeggen deze cijfers niet. Minder criminaliteit, minder aangiftes en andere prioriteiten bij de politie kunnen allemaal meespelen.
Verdachten per 10.000 inwoners van 12+
| Herkomst | 2010 | 2015 | 2020 | 2025 | Daling |
|---|---|---|---|---|---|
| Nederlandse Cariben | 691 | 501 | 369 | 306 | −56% |
| Marokko | 668 | 476 | 343 | 265 | −60% |
| Suriname | 499 | 359 | 243 | 192 | −62% |
| Turkije | 401 | 267 | 187 | 140 | −65% |
| Overig buiten Europa | 323 | 219 | 152 | 128 | −60% |
| Europa (zonder Nederland) | 176 | 128 | 96 | 84 | −52% |
| Nederland | 124 | 86 | 61 | 50 | −60% |
| Indonesië | 125 | 83 | 53 | 35 | −72% |
Van CBS-tabel naar factor in vier stappen
- We downloadden CBS-tabel 85658NED (verdachten per 10.000 inwoners) en 85384NED (bevolking naar leeftijd en herkomst) volledig via de open data van het CBS.
- Per groep namen we het cijfer voor mannen en vrouwen in vijf leeftijdsklassen: 12-17, 18-22, 23-44, 45-64 en 65+.
- Die cijfers wogen we met de leeftijdsopbouw van heel Nederland. Een cel die het CBS voor één groep geheimhoudt, lieten we voor alle groepen weg.
- De uitkomst deelden we door hetzelfde getal voor Nederlandse herkomst. Voor inkomen deden we hetzelfde met een extra splitsing: onder of boven de lage-inkomensgrens.
Hoe we bij AI Rechtshulp met bronnen en tellingen werken: zo meten wij.
Twee minuten in StatLine voor je een ranglijst deelt
Zie je een ranglijst naar herkomst voorbijkomen, open dan CBS-tabel 85658NED. Zet leeftijd op 18 tot 23 jaar en geslacht op mannen. Klopt de verhouding dan nog?
Rond maart 2027 komen de CBS-cijfers over 2026, en worden die over 2025 definitief. Dan blijkt ook of de inkomenscorrectie voor 2025 hetzelfde beeld geeft als voor 2023 en 2024.
Vragen over etnisch profileren en criminaliteit naar herkomst
Wat is etnisch profileren?
Iemand controleren, staande houden of doorzoeken omdat hij er uitziet als lid van een etnische groep, en niet om wat hij doet. Een signalement van een concrete verdachte valt daar niet onder; een groepscijfer als reden wel.
Is etnisch profileren verboden?
Ja. Onderscheid op ras of etniciteit kan alleen met bijzonder zwaarwegende redenen, en het hof Den Haag verbood de marechaussee in 2023 om ras ook maar mede te laten meewegen bij grenscontroles (GHDHA:2023:173). In een strafzaak kan selectie die uitsluitend of in overwegende mate op afkomst rust tot een vormverzuim leiden (HR:2016:2454).
Wat bedoelt het CBS met herkomst?
Het geboorteland van iemand zelf en van de ouders. Ben je in Nederland geboren met twee ouders uit Marokko, dan heb je een Marokkaanse herkomst. Het CBS gebruikt deze indeling sinds 2022, in plaats van “westers” en “niet-westers”. Het gaat niet over nationaliteit of geloof.
Zijn verdachten hetzelfde als daders?
Nee. Een verdachte is door de politie als verdachte van een misdrijf geregistreerd. Een deel wordt nooit vervolgd of wordt vrijgesproken. Daarom zegt een verdachtencijfer ook iets over hoe de politie werkt.
Wie telt mee in de cijfers per 10.000?
Mensen van 12 jaar en ouder die in de Basisregistratie Personen staan. Wie daar niet in staat, zoals toeristen of mensen zonder verblijfsvergunning, telt niet mee.
Waarom zijn de cijfers over 2024 en 2025 voorlopig?
Het CBS kan registraties nog bijwerken. Daarom gebruiken we 2023, het laatste definitieve jaar, als hoofdcijfer voor de correctie met inkomen.
Waarom geen cijfers per nationaliteit of geloof?
Die staan niet in deze CBS-tabel. Geloof houdt de overheid helemaal niet bij.
Zelf met de politie of het OM te maken?
Wat je rechten zijn als verdachte en hoe een strafzaak loopt, staat bij strafrecht. Wil je aangifte doen tegen een ambtenaar, lees dan eerst over aangifte tegen de overheid. Zelf uitspraken over etnisch profileren zoeken kan in ai rechtshulp.
Terug naar de vergelijkerBronnen
- CBS StatLine 85658NED (verdachten naar herkomst, leeftijd, geslacht en inkomen) en 85384NED (bevolking), versie maart 2026
- CBS Discussion Paper, achtergrondkenmerken van verdachten, maart 2025 · WODC, Van verdenking tot vrijheidsstraf, juni 2025
- Selectie op afkomst: HR:2016:2454 · PHR:2025:677 · GHDHA:2023:173 · RBDHA:2021:10283 (eerste aanleg)
- Verweer in de strafzaak: RBZWB:2020:6090 · GHAMS:2025:689 · RBDHA:2021:13590 · GHARL:2023:2151
- Algemene wet bestuursrecht, artikelen 9:1, 9:8, 9:11 en 9:18 · Politiewet 2012, artikelen 70, 71 en 72 · Wetboek van Strafvordering, artikelen 27 en 359a
- Britse cijfers: Ministry of Justice, Race and the criminal justice system
Een nummer als ECLI:NL:HR:2016:2454 is het adres van een uitspraak: wat is een ecli. Stand 11 november 2026. Algemene informatie, geen juridisch advies. Klopt er een cijfer niet? Laat het ons weten via contact.