Het is kwart over vijf ’s ochtends, de auto staat warm te draaien en de app doet het niet meer. Geen mail, geen telefoontje, geen naam van iemand die je kunt bellen. Alleen een scherm dat zegt dat je account is stopgezet, en een dag werk die zojuist is verdampt.
Dat overkwam tussen 2020 en 2022 chauffeurs van Uber, en de Autoriteit Persoonsgegevens legt daar nu een boete van 825 miljoen euro voor op. De AP bevestigde dat bedrag donderdag na een bericht van persbureau Reuters, dat het besluit had ingezien. Uber gaat in beroep: “We zijn het zeer oneens met deze beslissing en deze disproportionele boete.”
Kort antwoord: de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens legt Uber een boete van 825 miljoen euro op, onder meer omdat het platform chauffeurs automatiseerde deactiveerde zonder menselijke tussenkomst en chauffeurs niet goed informeerde (artikel 22 en 15 AVG). Uber gaat in beroep. Het besluit doet nog niets terugstromen naar de betrokken chauffeurs: als het standhoudt, gaat het geld naar de schatkist.
Het gaat niet om de deactivering, het gaat om wie hem nam
Dit is het punt waar veel berichtgeving overheen leest. De AP verbiedt Uber niet om chauffeurs te schorsen die verdacht worden van fraude. Een platform mag ingrijpen als iemand structureel omrijdt om de rit duurder te maken. Dat is gewoon toegestaan.
Waar het misging is de weg ernaartoe. Artikel 22 van de AVG zegt dat een besluit met grote gevolgen voor iemands leven niet volledig geautomatiseerd genomen mag worden. Er moet een mens bij, en degene over wie het gaat moet bezwaar kunnen maken. Uber liet dat over aan zijn systemen en informeerde de chauffeurs daar bovendien niet goed over, oordeelt de AP. Dat tweede punt telt apart: het informatierecht is geschonden.
Uber zegt inmiddels wel mensen te betrekken bij dat soort beslissingen en chauffeurs een klachtroute te bieden. Dat is precies het beleid dat er in 2020 had moeten liggen.
Waarom deze boete zo veel hoger uitvalt dan de vorige
Uber staat niet voor het eerst bij deze toezichthouder. Twee jaar geleden kreeg het bedrijf 290 miljoen euro voor het doorsluizen van gegevens van Europese taxichauffeurs naar de Verenigde Staten. Dat was destijds de hoogste AVG-boete die de AP ooit had uitgedeeld.
Reken het verschil even door: 825 gedeeld door 290 is 2,84. Binnen twee jaar bijna drie keer zo hoog, bij hetzelfde bedrijf, bij dezelfde toezichthouder. Dat is geen toeval en het is ook geen inflatiecorrectie. Een toezichthouder die twee keer achter elkaar bij dezelfde partij langs moet, weegt recidive mee.
| Zaak | Waar het over ging | Boete |
|---|---|---|
| AP tegen Uber, 2024 | Doorgifte chauffeursgegevens naar de VS | 290 miljoen euro |
| AP tegen Uber, 2026 | Geautomatiseerd deactiveren, informatierecht | 825 miljoen euro |
| Ierse toezichthouder tegen Meta, 2023 | Doorgifte Facebook-gegevens naar de VS | 1,2 miljard euro |
Daarmee is dit de op een na hoogste boete ooit voor het overtreden van Europese privacyregels. Alleen de Ierse zaak tegen Meta was groter.
Het zwakke punt zit in wie het geld krijgt
Wij vinden dit een terechte boete, en juist daarom hoort dit erbij: de chauffeurs zien er niets van terug. Als het besluit standhoudt, gaat die 825 miljoen naar de Nederlandse schatkist. Dat is ongeveer 45 euro per inwoner, een eenmalige meevaller voor de begroting. De man die om kwart over vijf zijn app niet meer in kwam, staat in dat rijtje op precies dezelfde 45 euro als iedereen die nooit in een Uber heeft gezeten.
Er zit nog een tweede scheefheid in. De zaak begon met klachten uit Frankrijk, maar wordt in Nederland behandeld omdat het Europese hoofdkantoor van Uber in Amsterdam staat. Dat is precies zoals de AVG het bedoeld heeft, en tegelijk betekent het dat een Franse chauffeur zijn zaak in een ander land ziet aflopen, in een taal die hij niet leest. Wie boetes van deze omvang wil verdedigen, moet dat gat eerlijk benoemen.
Dezelfde vraag speelde bij het vernietigde IND-besluit waar een algoritme de zaakverdeling deed: de fout wordt vastgesteld, maar de hersteloperatie voor de individuele burger is een apart traject.
Krijg je zo’n besluit? Dit vraag je schriftelijk op
Word je door een platform, een verzekeraar of een uitkeringsinstantie afgesloten, afgewezen of geschorst en heb je het idee dat daar geen mens aan te pas kwam, dan heb je twee rechten die je in één mail kunt inroepen.
Het eerste is de menselijke herbeoordeling uit artikel 22, lid 3 AVG: je mag eisen dat een medewerker het besluit opnieuw bekijkt en je mag je standpunt geven. Het tweede is inzage uit artikel 15: je mag opvragen welke persoonsgegevens er bij het besluit zijn gebruikt en wat de logica erachter was. Zet ze in één bericht, noem beide artikelen erbij en vraag om een schriftelijke reactie. De organisatie heeft dan een termijn van één maand.
Bewaar de bevestiging. Bij een latere procedure is het verschil tussen “ik heb gebeld” en een gedateerd verzoek met ontvangstbevestiging vaak het hele dossier. Hoe zo’n verzoek eruitziet en waar het bij de overheid op stukloopt, staat in ons stuk over algoritmisch toezicht op uitkeringen. Loopt het uit op bezwaar, dan legt de uitleg over geautomatiseerde bezwaarschriften uit wat je zelf moet blijven controleren.
Vragen die over deze boete spelen
Waarom krijgt Uber een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens? De AP stelde vast dat chauffeurs die van fraude verdacht werden, tussen 2020 en 2022 werden gedeactiveerd op basis van een geautomatiseerd besluit. Artikel 22 van de AVG eist menselijke tussenkomst bij dit soort besluiten met grote gevolgen. Daarnaast was de informatie over de schorsingen ontoereikend, wat het informatierecht raakt.
Krijgen de gedeactiveerde chauffeurs een deel van de boete? Nee. Een AVG-boete is een sanctie van de toezichthouder; het geld vloeit naar de schatkist. Chauffeurs die een geautomatiseerd besluit kregen, hebben hun eigen rechten: een menselijke herbeoordeling vragen en inzage in de gebruikte gegevens (de stappen staan hieronder).
Is dit de hoogste AVG-boete ooit? Nee, dat is de boete van 1,2 miljard euro die de Ierse toezichthouder in 2023 aan Meta oplegde over doorgifte van Facebook-gegevens naar de VS. Wel is dit de hoogste boete die de Nederlandse AP ooit heeft opgelegd, bovenop de 290 miljoen euro die Uber in 2024 al kreeg voor het doorsluizen van chauffeursgegevens.
Hoeveel mens is genoeg mens?
Het volledige besluit is nog niet openbaar; Reuters heeft het gezien, de rest van ons niet. Het beroep van Uber gaat vrijwel zeker over de hoogte van het bedrag, maar de inhoudelijke vraag is interessanter: hoeveel mens is genoeg mens? Een medewerker die een lijst afvinkt die het systeem heeft klaargezet, is formeel een mens in de lus en materieel niets. Daar gaat de motivering van de AP over, en dat is het stuk waar wij op wachten.