“Maak geld.” Die twee woorden stuurde een vader naar zijn 14-jarige zoon, die op zijn zolderkamer met online oplichting tienduizenden euro’s aan cryptovaluta binnenhaalde. Het Openbaar Ministerie eiste dinsdag vijftien maanden gevangenisstraf tegen de vader en 200 uur taakstraf tegen de moeder. Niet voor de oplichting zelf — daarvoor is de zoon al veroordeeld — maar voor criminele uitbuiting en witwassen.
Die tenlastelegging is het juridisch interessante deel van deze zaak. Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel. Dat een ouder daarvoor terechtstaat vanwege het eigen kind, komt zelden voor.
Wat criminele uitbuiting juridisch is
Criminele uitbuiting valt onder artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht: mensenhandel. De kern is niet geweld, maar een combinatie van drie elementen. Er is een dwangmiddel (dreiging, misleiding, misbruik van een kwetsbare positie of van overwicht), er is een handeling waarmee iemand onder controle wordt gebracht of gehouden, en er is een oogmerk van uitbuiting.
Bij minderjarigen is de bewijslast lichter. Het dwangmiddel hoeft niet apart bewezen te worden — de wetgever gaat ervan uit dat een kind zich niet vrij kan onttrekken. Het OM benoemde dat ook zo: onder uitbuiting valt dat een minderjarige niet kan stoppen wanneer hij zelf wil, of het gevoel heeft dat zijn geld nodig is voor het gezin.
Het tweede element is de afhankelijkheidsrelatie. Die hoeft hier niet geconstrueerd te worden: tussen ouder en kind bestaat die altijd. De officier van justitie maakte hem in deze zaak nog concreet — de jongen woonde thuis, en zijn vader bracht hem naar school en naar de kapper.
Waarop het OM zich baseert
Het bewijs komt vrijwel volledig uit de telefoon van de zoon. WhatsApp-berichten waarin de vader dreigt hem niet van school te halen (“Je wil dat ik je haal, gaat kosten”). Opdrachten met een concreet bedrag erin: “Nee, eerst moet je 120k hebben als ik dat zie dan bestellen.” En bestellingen: “Bestel me loungeset.” De zoon appte terug wat er binnenkwam — “57K, vakantie in 1 dag terug gemaakt” — waarop beide ouders reageerden met geld-emoji’s. Op enig moment schrijft hij: “Ik ben geen geldsukkel.”
Het witwassen is met bedragen onderbouwd: 127.031,88 euro bij de vader, 54.335 euro plus 1.927,01 euro bij de moeder. Het gezin had een legaal inkomen van 40.000 euro per jaar en daarmee nauwelijks spaarruimte. Er kwamen grote bedragen aan cryptovaluta binnen op de rekening van de vader, die een deel doorboekte naar de moeder, terwijl de ouders zelf nooit in crypto hadden geïnvesteerd.
Hun verweer: ze dachten dat hun zoon het met online gamen verdiende. De officier van justitie veegde dat van tafel met een argument dat iedereen kan natrekken — enig naslagwerk laat zien dat je daar niet zulke bedragen mee verdient. Beide ouders beriepen zich verder op hun zwijgrecht.
Tegen de moeder vroeg het OM deels vrijspraak
Dit is het detail dat in de meeste berichtgeving wegvalt: de officier van justitie vond niet bewezen dat de moeder wist waar de vader mee bezig was, en vroeg om vrijspraak van de uitbuiting. De eis van 200 uur taakstraf gaat alleen over witwassen. Het OM legt de dwang dus nadrukkelijk bij één ouder, en het profiteren bij allebei.
Opvallend is ook waaraan de officier de zorgplicht ophing. Niet alleen aan ouderverantwoordelijkheid in het algemeen, maar aan de Arbeidstijdenwet: een kind dat vele uren per dag online “werkt” valt onder regels die ouders moeten bewaken, ongeacht of dat werk legaal is.
Hoe de zaak boven water kwam
Dit onderzoek was er nooit geweest zonder een tweede zaak. In april 2023 kwam de jongen in beeld als verdachte van een dreiging met een schoolshooting op een school in Zaandam. Bij het uitlezen van zijn telefoon bleek dat hij daarnaast online oplichtte. Pas toen de chats met zijn vader opvielen, startte het mensenhandelteam een apart onderzoek. De feiten spelen tussen 1 december 2022 en april 2023.
Dat is een patroon dat vaker terugkomt bij digitale delicten: het geld en de aansturing komen aan het licht via een heel andere zaak. Bij bankhelpdeskfraude loopt het meestal andersom — daar wordt eerst de uitvoerder gepakt en pas veel later, of nooit, de partij die hem aanstuurde.
Waarom deze zaak ertoe doet
Bij online fraude wordt de minderjarige die de handeling verricht bijna altijd als dader behandeld. Deze zaak draait dat om: de tiener is hier tegelijk dader en slachtoffer, en het OM legt de verantwoordelijkheid voor het verdienmodel bij de volwassene die eraan verdiende. Gaat de rechtbank mee, dan wordt criminele uitbuiting bruikbaar tegen iedereen die jongeren als geldezel of oplichter inzet — ook buiten het gezin.
Praktisch punt voor ouders en scholen: ongewoon veel geld of dure spullen bij een minderjarige is geen kwestie van “hij verdient het met gamen”. Het OM kijkt in dit soort zaken naar wie het geld uitgaf, niet alleen naar wie het binnenhaalde.
Zodra er een vonnis ligt, nemen we die op in ons overzicht van spraakmakende zaken. Wie zelf met een strafzaak of een dagvaarding te maken krijgt, vindt de basisroutes op onze pagina voor particulieren.
Bron: het persbericht van het Openbaar Ministerie van 11 augustus 2026.