In 2024 dook ChatGPT vijf keer op in een gepubliceerde Nederlandse rechterlijke uitspraak. Vorig jaar 23 keer. Dit jaar staat de teller halverwege augustus al op 42. Wie denkt dat de advocaten die onlangs van de tuchtrechter op cursus moesten een incident waren: de cijfers zeggen iets anders.
Wat we hebben geteld
Voor onze zoektool indexeren we alle gepubliceerde Nederlandse rechtspraak — op dit moment ruim 930.000 uitspraken van rechtspraak.nl. Daarin telden we hoe vaak het woord “ChatGPT” letterlijk in de tekst van een uitspraak staat. Niet in het nieuws eromheen, niet in commentaren: in de uitspraak zelf, geschreven door de rechter.
Rechtszaken waarin “ChatGPT” in de uitspraak staat
5
2025
23
2026*
42
* Tot en met 12 augustus — het jaar is nog niet eens op zestig procent.
Vermeldingen van “kunstmatige intelligentie” laten dezelfde curve zien: 4 zaken in 2023, 17 dit jaar. De trend verdubbelt dus grofweg elk jaar, en dat is alleen nog maar wat rechters opschrijven. AI-gebruik dat niet wordt opgemerkt of benoemd, staat hier niet bij.
De opmars in zes momenten
Waar het gebeurt
De Rechtbank Den Haag is met afstand koploper: 20 van de zaken waarin ChatGPT wordt genoemd. Daarna volgen Gelderland (8) en Amsterdam (6). Ook de Raad van State — de hoogste bestuursrechter — noemde ChatGPT al in vijf zaken.
Wat rechters ervan vinden
Het patroon in de uitspraken is opvallend consistent. Rechters wijzen AI-gebruik zelf niet af — er is geen regel die een advocaat of burger verbiedt om met een taalmodel te werken. Wat wél consequent wordt afgestraft: ongecontroleerd AI-gebruik. De Raad van Discipline berispte deze zomer een advocate die door AI verzonnen rechtspraak zonder controle in haar processtukken had overgenomen, en meerdere advocaten kregen een waarschuwing nadat ze niet-bestaande uitspraken citeerden.
De les is steeds dezelfde: het probleem is nooit het gereedschap, maar het overslaan van de controle. Een taalmodel dat een ECLI-nummer noemt kán dat nummer verzonnen hebben — en een rechter die het opzoekt, ziet dat direct.
De nieuwste variant zit niet bij de advocaten maar bij de betaalde deskundigen: in Texas liet een ingenieur van 3M ChatGPT zijn expertrapport schrijven met de opdracht om het bedrijf op nul procent schuld uit te laten komen, en zijn prompts kwamen boven tafel. Wat daarvan in Nederland zou overblijven, staat in dat stuk.
Waarom wij dit bijhouden
Precies om die reden werkt onze juridische zoektool andersom: elk antwoord komt met de echte ECLI’s en wetsartikelen erbij, rechtstreeks uit rechtspraak.nl en wetten.overheid.nl, zodat je elke bron zelf kunt nakijken vóór er iets in een processtuk of bezwaarschrift belandt. Hoe goed dat werkt meten we openbaar — inclusief wat er misgaat — op zo meten wij.
Journalist of onderzoeker en wil je de volledige analyse, de methode of een uitsplitsing (per rechtsgebied, per instantie, per uitkomst)? Mail ons via info@ai-rechtshulp.nl — we delen de cijfers kosteloos.