Drie mannen zaten tijdens het proces in een rechtszaal in Los Angeles te vertellen wat er twintig jaar geleden met hun lichaam is gedaan in een gevangenis bij Damascus. Ze moesten hun verhaal opnieuw doen, in een vreemde taal, tegenover de man die de opdracht gaf. Dat is waar deze zaak op rust: niet op een database, maar op mensen die het nog een keer wilden zeggen.
Donderdag kreeg Samir Ousman Alsheikh (74) van een federale rechtbank in Los Angeles zestig jaar cel. Hij gaf van ongeveer 2005 tot 2008 leiding aan de Adra-gevangenis bij Damascus, ook bekend als de centrale gevangenis van Damascus. Een jury sprak hem in maart 2026 schuldig op zes punten: samenspanning tot marteling, drie keer marteling, visumfraude en een poging tot naturalisatiefraude. Dat staat in het persbericht van het Amerikaanse ministerie van Justitie; de NOS meldt dat hij zichzelf onschuldig noemt en dat zijn advocaten in hoger beroep gaan.
Twee formulieren waren het scharnier
Het martelen leverde de hoogste straf op, maar juridisch draait de zaak ook om iets veel saaiers: twee ingevulde formulieren. Alsheikh kwam in 2020 de Verenigde Staten binnen en loog volgens de aanklagers bij de immigratiedienst over zijn achtergrond, eerst om een verblijfsvergunning te krijgen en later in een aanvraag om Amerikaan te worden. Hij werd in juli 2024 aangehouden, nadat een Syrische oppositieorganisatie in de VS een tip had gekregen dat hij in het land zat. Vier jaar lang stond er dus een antwoord op papier dat niemand had nagetrokken.
Volgens het ministerie is Alsheikh de hoogste functionaris van de regering-Assad die buiten Syrië in persoon is berecht en veroordeeld. Dat is niet gelukt met een slimme zoekopdracht. In het persbericht staat wie er meewerkten: een historicus-analist van de mensenrechtensectie, Homeland Security Investigations in Los Angeles, de FBI in Chicago, en de Duitse Bundeskriminalamt, dat regelde dat de Amerikaanse aanklagers getuigen in Duitsland konden spreken. Drie slachtoffers legden ter zitting uit hoe het martelwerktuig werkte dat de gevangenen het “vliegend tapijt” noemden. Uit het bewijsmateriaal bleek daarnaast wat er gebeurde met gevangenen die naar de ondergrondse afdeling werden gestuurd.
Een model had die leugen in 2020 niet gevonden
Elke keer dat een screening faalt, komt het voorstel om er een model op te zetten dat aanvragen vergelijkt met openbare bronnen. Dat helpt bij het makkelijke deel: dubbele identiteiten, data die niet kloppen, namen op sanctielijsten. Het helpt niet bij dit geval. De kennis die Alsheikh ontmaskerde, zat in getuigen die verspreid over Europa wonen, in archiefonderzoek naar een gevangenisorganisatie van twintig jaar terug, en in een tip van een organisatie van Syriërs. Niets daarvan stond in een doorzoekbaar bestand toen zijn formulier langskwam. Wie de screening automatiseert zonder in dat mensenwerk te investeren, verplaatst het probleem naar een nettere interface. Wij schreven eerder over de rol van AI in de rechtspraak, en dit is precies de grens: techniek versnelt het vergelijken, niet het vinden.
Er zijn te weinig onderzoekers en tolken voor de dossiers die in Europa liggen
Het ongemakkelijke deel van ons eigen standpunt: dat mensenwerk duurde bijna twee decennia en het kostte de slachtoffers dat ze hun verhaal nog een keer moesten vertellen, deze keer met de man in de zaal. Er zitten in Europa duizenden dossiers waar niemand aan toekomt, gewoon omdat er te weinig onderzoekers en tolken zijn. “Doe het met mensen” is als antwoord dus te goedkoop zolang niemand zegt hoeveel mensen, en wie ze betaalt. Wat wij wel hard kunnen maken: de plek waar techniek hier echt iets oplost, is het ordenen en doorzoekbaar maken van archiefmateriaal voor onderzoekers, niet het oordeel bij de balie.
Zet vandaag een bronveld in je eigen dossier
Werk je in een praktijk waar AI feiten uit stukken haalt, dan is er één ding dat je vanmiddag nog kunt invoeren: geen samengevatte bewering in een dossier zonder een veld met de vindplaats erachter, pagina en datum. In deze zaak werd elk detail aan een getuige of een document gekoppeld, en dat is exact wat een model niet uit zichzelf doet. Wij zetten de bekende zwakke plekken op een rij in nadelen van AI bij juridisch advies en in ons overzicht van AI in de juridische praktijk.
Het volgende moment dat telt, ligt bij het hoger beroep dat de verdediging heeft aangekondigd. Daar wordt zichtbaar hoe stevig een veroordeling is die rust op getuigenissen over feiten van twintig jaar geleden, in een land dat toen nog niet toegankelijk was voor onderzoekers. Blijft die overeind, dan is de route van Duitsland naar Los Angeles geen uitzondering meer maar een werkwijze.