Vrijdag stond er weer een zaak op de rol: een man die zich voordeed als bankmedewerker, bij ouderen aanbelde, “een virus” van hun telefoon haalde en met hun pas en pincode wegliep. De rechtbank noemde het verwerpelijk en schaamteloos en legde een forse celstraf op, meldde het AD.
Dat soort woorden komen in bijna elk vonnis over bankhelpdeskfraude terug. De straffen die erop volgen lopen alleen enorm uiteen. Wij hebben de uitspraken en eisen van dit jaar naast elkaar gelegd om te zien waar dat verschil vandaan komt.
Waar de rechter mee begint: vier jaar
Bankhelpdeskfraude staat niet als apart delict in de wet. De rechter valt terug op oplichting, artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht. Het maximum daar is vier jaar cel. Daar komt vaak meer bij: computervredebreuk (138ab Sr), gekwalificeerde diefstal (311 Sr) en het voorhanden hebben van zogenoemde leads — lijsten met namen, adressen, telefoonnummers en rekeningnummers, bedoeld om mee te bellen (234 Sr).
Zijn het losse feiten achter elkaar, dan mag de rechter op grond van artikel 57 Sr een derde bij het hoogste maximum optellen. Vier jaar wordt dan vijf jaar en vier maanden. Dat verklaart waarom het Openbaar Ministerie in juli tegen een 31-jarige Amsterdammer vijf jaar eiste: hij had volgens het OM een aansturende rol én was recidivist. Tegen zijn medeverdachte klonk tweeënhalf jaar, waarvan een half jaar voorwaardelijk.
Drie zaken, drie heel andere uitkomsten
| Zaak | Feiten | Eis | Uitkomst |
|---|---|---|---|
| Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 16 april 2026 (ECLI:NL:RBZWB:2026:3048) | 17 keer opgelicht, 8 pogingen, belcentrum in een woning | 36 maanden onvoorwaardelijk | 16 maanden, waarvan 8 voorwaardelijk, plus 240 uur taakstraf |
| Rechtbank Zeeland-West-Brabant, zittingsplaats Middelburg | 17 keer, pinpassen en sieraden aan de deur opgehaald | — | 18 maanden onvoorwaardelijk |
| Rechtbank, 22 juli 2026 | poging tot oplichting van één man | 6 maanden | 3 maanden |
Kijk naar de eerste twee regels. Bijna hetzelfde aantal slachtoffers, en toch acht maanden onvoorwaardelijk tegenover achttien. Het aantal gedupeerden verklaart dat verschil dus niet.
Wat het verschil wél maakt
In de april-zaak week de rechtbank fors af van de eis van het OM. De reden staat er met zoveel woorden bij: de verdachte gaf openheid van zaken, nam verantwoordelijkheid en had na zijn schorsing uit de voorlopige hechtenis aantoonbaar stappen gezet. De rechtbank vond het onwenselijk dat hij terug de gevangenis in zou gaan. Twintig maanden korter dan geëist, in ruil voor een proceshouding — een analyse van BijzonderStrafrecht.nl zet die redenering netjes uiteen.
In Middelburg lag het omgekeerd: de verdachte ging na haar eerste aanhouding gewoon door. Dat is precies het patroon dat rechters zwaar aanrekenen.
Drie factoren komen in vrijwel elk vonnis terug: de rol in de organisatie (beller, haler of aanstuurder), recidive tijdens het onderzoek, en de proceshouding. De schade per slachtoffer speelt mee bij de vordering van de benadeelde partij, maar stuurt de celstraf veel minder dan je zou denken.
Waarom dit blijft terugkomen
De cijfers van De Nederlandsche Bank over 2025 laten zien waar dit vandaan komt. Banken en betaaldienstverleners registreerden ongeveer 658.000 frauduleuze transacties, 30 procent meer dan een jaar eerder, met een totale schade van 198 miljoen euro (+22 procent). Fraude met overboekingen — de categorie waar bankhelpdeskfraude in valt — steeg van zo’n 121 miljoen naar 148 miljoen euro.
Bankhelpdeskfraude zelf kwam uit op 25,8 miljoen euro, ruim drie miljoen meer dan het jaar ervoor. Het aantal gedupeerden daalde juist, naar bijna 5.900. Minder slachtoffers, meer geld: per zaak wordt er meer buitgemaakt. Dat is een aanwijzing dat de bellers gerichter selecteren, niet dat de aanpak werkt.
Update 8 augustus: 18 maanden in Amsterdam, en een vrijspraak die telt
De rechtbank Amsterdam veroordeelde een 20-jarige Lelystedeling tot achttien maanden cel, waarvan zes voorwaardelijk. Hij belde kwetsbare ouderen met het verhaal dat er op hun naam telefoons waren besteld bij Bol.com, deed zich vervolgens voor als medewerker van het niet-bestaande “Icebar Verzekeringen” en liet slachtoffers geld overmaken of pinpassen, pincodes en sieraden afgeven. Bij zijn aanhouding bedreigde hij een agent. Hij had lijsten met persoonsgegevens van veel mensen bij zich, afkomstig uit computerhacks — precies de leads waar wij het hierboven over hebben. De rechtbank sprak van misbruik “op laffe en meedogenloze wijze” en wees erop dat slachtoffers naast geld ook hun gevoel van veiligheid kwijtraakten. Een 20-jarige medeverdachte uit Almere kreeg 120 dagen, waarvan 35 voorwaardelijk, voor medeplegen van een mislukte poging bij een 85-jarige vrouw, meldt Omroep Flevoland.
Juridisch is de vrijspraak interessanter dan de straf. Het OM vervolgde beide mannen ook voor mensenhandel: ze zouden via Snapchat een 17-jarige jongen hebben geronseld om als nepmedewerker aan te bellen bij dat 85-jarige slachtoffer. De rechtbank vindt bewezen dat de jongen werd geworven, instructies kreeg en naar de woning werd gebracht — maar ziet géén mensenhandel. Het leeftijdsverschil tussen verdachten en minderjarige was klein, de jongen kon zelf beslissen of hij meedeed, en van druk of uitbuiting was onvoldoende gebleken.
Waarom dat uitmaakt voor de strafmaat: de officier eiste 24 maanden waarvan zes voorwaardelijk. Doordat de mensenhandel eraf viel, bleef achttien maanden over. Eén tenlastegelegd feit minder kostte de eis dus een half jaar. Dat laat zien hoe zwaar 273f Sr weegt zodra het wél overeind blijft — en het bevestigt het patroon uit dit artikel: de haler wordt gepakt en gestraft, terwijl degene die de leadlijsten en de opdracht leverde buiten beeld blijft. Wie in deze zaak de jongste was, kreeg de rol met het hoogste pakkans-risico: aanbellen.
Wat wij ervan vinden
Er wordt in deze zaken veel gesproken over het maximum van vier jaar, terwijl de opgelegde straffen daar zelden in de buurt komen. Dat is niet per se te laag — resocialisatie is een legitiem argument en de rechtbank motiveert het goed. Maar het maakt wel duidelijk dat de afschrikking niet uit de strafmaat komt. Wie op de haler jaagt, pakt de onderkant van een keten die morgen een nieuwe haler heeft.
De vonnissen zijn wel bruikbaar voor iets anders: ze staan vol met de werkwijze zelf. Belscripts, leadlijsten, simkaarten, paysafekaarten, een woonkamer met laptops erin. Wie wil weten hoe zo’n netwerk werkt, leest dat het scherpst terug in de bewezenverklaring.
Zoek je zelf een uitspraak op? Begin bij wat een ECLI precies is en gebruik daarna onze uitleg over jurisprudentie zoeken met AI. In ons overzicht van spraakmakende zaken staat welke uitspraken de rechtspraak echt hebben gestuurd. En omdat het bewijs in dit soort zaken vrijwel altijd uit een telefoon komt: in mag de politie je telefoon uitlezen staat wat daarvoor nodig is en wat er gebeurt als die machtiging ontbreekt.
Bronnen: AD via Drimble, Openbaar Ministerie, BijzonderStrafrecht.nl en De Nederlandsche Bank (fraudecijfers 2025).