Juridisch begrip
Dwaling: het contract sloten op verkeerde informatie
Je kocht iets — een auto, een huis, een bedrijf — en achteraf blijkt de voorstelling van zaken niet te kloppen. Dan kan de overeenkomst vernietigbaar zijn wegens dwaling. De lat ligt wel hoger dan veel mensen denken; artikel 6:228 BW bepaalt de spelregels.
Wat de wet letterlijk zegt
“Een overeenkomst die is tot stand gekomen onder invloed van dwaling en bij een juiste voorstelling van zaken niet zou zijn gesloten, is vernietigbaar: indien de dwaling te wijten is aan een inlichting van de wederpartij, tenzij deze mocht aannemen dat de overeenkomst ook zonder deze inlichting zou worden gesloten; indien de wederpartij in verband met hetgeen zij omtrent de dwaling wist of behoorde te weten, de dwalende had behoren in te lichten; indien de wederpartij bij het sluiten van de overeenkomst van dezelfde onjuiste veronderstelling als de dwalende is uitgegaan, tenzij zij ook bij een juiste voorstelling van zaken niet had behoeven te begrijpen dat de dwalende daardoor van het sluiten van de overeenkomst zou worden afgehouden. De vernietiging kan niet worden gegrond op een dwaling die een uitsluitend toekomstige omstandigheid betreft of die in verband met de aard van de overeenkomst, de in het verkeer geldende opvattingen of de omstandigheden van het geval voor rekening van de dwalende behoort te blijven.”
Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 228 lid 1, aanhef en onder a
De kern: de overeenkomst zou bij een juiste voorstelling van zaken niet zijn gesloten, en de dwaling moet aan de wederpartij te wijten zijn — door een verkeerde inlichting, door zwijgen waar spreken plicht was, of doordat beide partijen van hetzelfde onjuiste beeld uitgingen.
De grens: een puur toekomstige verwachting (“ik dacht dat de waarde zou stijgen”) is géén dwaling, en wie zelf onvoldoende onderzoek deed, vist vaak achter het net. Mededelingsplicht en onderzoeksplicht duwen tegen elkaar — waar de balans ligt, bepaalt de rechter per geval.
Veel voorkomende voorbeelden
Dwaling duikt op in situaties als deze:
De koper van een auto kreeg bij de bezichtiging te horen dat het onderhoud via de dealer liep, en tekende op dat verhaal de koop. Later blijkt de auto lokaal en informeel onderhouden; het serviceboekje klopte voor geen enkele punt. Een dwaling op een gewekte inlichting van de verkoper.
De startende ondernemer koopt een zaak en gaat er met beide partijen vanuit dat de huurvergunning zonder meer overgaat. Bleek uit de omstandigheden dat beide partijen dezelfde onjuiste veronderstelling deelden, dan kan dat ook onder artikel 6:228 BW vallen.
De koper van een woning vertrouwt op wat de makelaar vertelt over het bestemmingsplan. Is de makelaar een verlengstuk van de verkoper, dan geldt die inlichting in de driehoek als een inlichting van de wederpartij.
Elk van deze gevallen staat of valt met bewijs: wat werd er gezegd, door wie, en kon jij het controleren?
Hoe rechters het toepassen
Twee verse zaken uit de databank:
Consumentenkoop auto: koper deed een beroep op non-conformiteit, dwaling én bedrog — alle vorderingen afgewezen; de verwachtingen pasten bij wat er gekocht werd.
Huurovereenkomst woonruimte: het beroep van de huurder op dwaling en bedrog bij het sluiten van de overeenkomst wordt door het hof verworpen.
Wat levert een geslaagd beroep op?
Vernietiging werkt terug tot het begin: de overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan, en betalingen moeten over en weer terug. In plaats van volledige vernietiging kan de rechter de gevolgen ook aanpassen, bijvoorbeeld met een prijsverlaging.
Zoals de twee zaken hierboven laten zien: rechters wijzen dwalingsberoepen vaak af. Kijk dus eerst hoe vergelijkbare gevallen afliepen voordat je je pijlen op dwaling richt — soms is non-conformiteit de kansrijkere route.
Binnen welke tijd moet je handelen
Het recht om een overeenkomst te vernietigen verjaart. Bij dwaling door een inlichting of een omstandigheid die jij kon kennen, heb je drie jaar vanaf het moment dat je de dwaling ontdekte (artikel 3:52 BW). Wacht je te lang, dan is vernietiging niet meer mogelijk, hoe sterk je zaak ook was. Eerst de feiten verzamelen en het beroep toetsen aan de wettekst hierboven, is dus geen vertraging maar de route die de termijn beschermend gebruiken.
Toets je situatie aan de rechtspraak
Beschrijf wat je is verteld en wat er anders bleek. Je ziet direct de artikelen en uitspraken die erbij horen.
Gratis proberenAI Rechtshulp geeft juridische informatie met bronnen, geen juridisch advies. Voor een procedure met veel op het spel blijft een jurist of advocaat verstandig.