Kwart voor twaalf ’s avonds, telefoon onder het dekbed. Nog even een leeg fotootje naar zeven mensen, anders is de streak van 412 dagen weg. Wie dat bij zijn eigen kind heeft zien gebeuren, weet dat het niet over foto’s gaat. Het gaat over een teller die je niet mag laten vallen.
Precies die teller staat sinds maandag in een dagvaarding. Stichting Massaschade & Consument heeft Snap, het bedrijf achter Snapchat, gedagvaard bij de rechtbank Amsterdam. Op de actiepagina van de stichting staan vier eisen: verslavende functies zoals de streak, de snapscore en autoplay moeten uit kunnen, Snap moet echt controleren hoe oud gebruikers zijn, harder optreden tegen illegale activiteit op het platform, en een vergoeding betalen die oploopt met de leeftijd en de intensiteit van het gebruik. Volgens de stichting is bij Snapchat “winst belangrijker dan de gezondheid en veiligheid van haar gebruikers”, meldt De Telegraaf. Op 27 augustus nodigde de stichting Snap nog uit om er buiten de rechter om uit te komen; voorafgaand aan het uitbrengen van de dagvaarding volgde een gesprek. Voorzitter Lucia Melcherts zegt daarover tegen het AD: “Ze stuurden ons met een kluitje in het riet”, citeert Hart van Nederland.
Twee stichtingen, dezelfde app: dat is geen dubbele slagkracht
Het is de tweede Nederlandse collectieve zaak tegen Snapchat in drie maanden. In juni begon Stichting Onderzoek Marktinformatie (SOMI) er al een, met vrijwel hetzelfde verwijt over verslavend ontwerp. Voor wie het van buiten bekijkt lijkt dat versterking. In de praktijk werkt de Nederlandse regeling andersom: onder de WAMCA wijst de rechter bij meerdere claimstichtingen over dezelfde gebeurtenis er één aan als exclusieve belangenbehartiger (artikel 1018e Rv), en de rest schuift naar de zijlijn. In de berichtgeving over deze zaak staat dat nergens, terwijl het de eerste horde is. De eerste maanden van deze zaak gaan dus waarschijnlijk niet over Snap, maar over de vraag wie namens de gebruikers mag praten.
Dat is geen detail. Wie exclusief wordt, bepaalt welke eisen op tafel blijven liggen. De vier eisen van Massaschade & Consument gaan verder dan schadevergoeding alleen: ze vragen om ontwerpwijzigingen die je in de app kunt terugzien. Verdwijnt die inzet in een voorrangsgevecht, dan is de winnaar Snap, zonder dat er één zitting over de streak is gegaan.
De eis over leeftijdscontrole is de zwakste van de vier
Wij vinden de kern van deze zaak terecht: een functie die je niet uit kunt zetten is geen keuze, en bij minderjarigen is dat verschil geen semantiek. Maar de claimkant doet zichzelf tekort met de eis dat Snap “effectief moet controleren” hoe oud gebruikers zijn. Elke vorm van harde leeftijdscontrole vraagt om meer gegevens van precies die kinderen die je wilt beschermen: een identiteitsbewijs, een gezichtsscan, een bankkoppeling. In dezelfde dagvaarding staat het verwijt dat Snap al te veel gegevens verzamelt en er profielen mee bouwt. Die twee eisen wringen, en de stichting laat in het midden hoe ze samen kunnen. Dat is het punt waarop een advocaat van Snap zal gaan staan.
Ook de schadevergoeding blijft vaag: “oplopend met de intensiteit van het gebruik en de leeftijd” is geen bedrag en ook geen rekenmethode. Bij een datalek is de schade nog enigszins te benoemen, zoals we eerder beschreven bij schadevergoeding na een datalek. Bij verslavend ontwerp is de vraag wat je precies vergoedt: verloren uren, slaap, een puberjaar?
De duw komt van buiten, en die kun je vanavond weghalen
Wachten op een rechter duurt jaren. Wat vanavond wel kan: open op de telefoon van je kind (of je eigen telefoon) de systeeminstellingen bij meldingen en zet de notificaties van Snapchat uit, in plaats van te onderhandelen over schermtijd. De streak zelf kun je niet uitschakelen, en dat is nou net de inzet van deze zaak. De duw om de app te openen komt van buiten, en die duw kun je vandaag al weghalen. Naast het verslavende ontwerp en de dataverzameling gaat het derde verwijt van de stichting over illegale content en activiteiten die via Snapchat worden verspreid; hoe de werving van jongeren via zulke apps eruitziet, beschreven we eerder bij criminele uitbuiting van jongeren.
Meta betaalde tot 17 miljard, en de schikking wijst naar Snap
Op de tijdlijn van de stichting staat bij 26 augustus waarom deze zaak niet vooral over geld gaat. Meta schikte toen met tientallen Amerikaanse staten: tot 17 miljard dollar over tien jaar, plus ontwerpwijzigingen — standaard tijdslimieten voor minderjarigen, een nachtblokkade voor meldingen en een niet-gepersonaliseerde tijdlijn. In die schikking wordt Snap genoemd als een van de kernbedrijven die zouden moeten volgen. Dat is het echte precedent: niet dat er is betaald, maar dat er aan de app zelf is gesleuteld nadat een toezichthouder doorpakte. Precies dat is hier de inzet, en precies dat verdwijnt als de zaak op een schadebedrag wordt afgekocht.
De eerste zitting gaat over een naam, niet over een teller
Collectieve acties worden bijgehouden in het centrale register voor collectieve vorderingen, en daar wordt zichtbaar wat er nu echt gebeurt: welke stichting de zaak mag voeren en of de zaken tegen Snap worden samengevoegd. Zoeken in dat soort registers werkt anders dan zoeken op nieuws, daarover schreven we een aparte uitleg over rechtspraak.nl. Komt er een aanwijzing zonder dat de vier eisen erin overeind blijven, dan is de zaak dunner geworden dan hij vandaag oogt.
Dit artikel is nieuwsduiding, geen juridisch advies over een eigen zaak.