“This thing lives first as a digital organism.” Dat zei Cody Wilson tegen The Verge over de WASP, het pistool dat zijn AI-model GatGPT volgens hem heeft ontworpen. Zolang het niet geprint en afgevuurd is, is zo’n 3D-geprint wapen voor hem vooral een bestand.
In Nederland gaat die redenering sinds 1 juli 2026 een stuk minder makkelijk op. Sinds die dag kan het verwerven of bewaren van zo’n bestand onder de Wet wapens en munitie al strafbare voorbereiding zijn. Wij lazen 52 Nederlandse uitspraken over een 3D-geprint wapen om te zien wat de rechter tot nu toe met die bestanden deed.
Twee van de drie schoten, en een AI uit 2023
Verslaggever Mack DeGeurin stond erbij toen Wilson de WASP testte bij het kantoor van Defense Distributed in Austin, Texas. The Verge publiceerde het verslag op vrijdag 16 oktober. Het eerste schot ketste. Daarna gingen er twee kogels af. Eén raakte het karton, één ging net te hoog.
Het ontwerp kwam niet uit het niets. Een medewerker vroeg het model om een bestaand ontwerp, de Ergo Harlot, om te bouwen tot iets nieuws. Het model stelde de WASP voor met zes wijzigingen. Een mens keurde het plan goed, het team printte hem in ongeveer zes uur op een gewone Bambu Lab-printer.
Ook GatGPT is geen nieuwtje. Het Amerikaanse wapenmedium The Reload meldde op maandag 18 september 2023 al dat de bèta live ging, als chatbot die vragen over wapenbouw beantwoordt. Nieuw is dus niet de AI, maar Wilsons claim dat die AI nu zelf een ontwerp kan maken. Volgens The Verge zit GatGPT nog in beperkte vroege toegang.
Deskundigen waren niet onder de indruk. Jonathan Ferguson van het Royal Armouries-museum in Leeds noemde het ontwerp tegen The Verge “only marginally functional”, met “vestigial sights that can’t work, an open trigger guard, [and a] weirdly shaped grip”. Wilson zelf gaf toe dat het ding een beetje op een “Fortnite gun” lijkt.
Wet wapens en munitie: waarom het bestand sinds 1 juli telt
Een vuurwapen maken zonder erkenning was in Nederland altijd al verboden. Het bestand zelf niet. Dat zat zo: voorbereiding is volgens artikel 46 van het Wetboek van Strafrecht alleen strafbaar bij een misdrijf waarop acht jaar of meer staat. Op het gewone vervaardigen van een vuurwapen stond vier jaar.
VVD-Kamerlid Ingrid Michon-Derkzen diende daarom in september 2025 een amendement in. Het zet het maximum in artikel 55, derde lid, van de wet van vier naar acht jaar. De toelichting zegt het letterlijk: zo kan “het overdragen, voorhanden te hebben, of verkrijgen van blauwdrukken voor het maken van 3D-wapens” als strafbare voorbereiding gelden.
De minister ontraadde het amendement, de Kamer nam het toch aan, schrijven strafrechtadvocaten van Cleerdin & Hamer in hun analyse van 7 juli 2026. Volgens het inwerkingtredingsbesluit geldt dit deel pas vanaf 1 juli 2026, omdat de politie eerst haar opsporingsambtenaren moest opleiden.
| Datum | Gebeurtenis |
|---|---|
| mei 2013 | Wilson presenteert de Liberator, het eerste 3D-geprinte pistool |
| 2021 | Nederlandse politie vindt 14 keer 3D-vuurwapens of onderdelen, volgens de NOS voor het eerst |
| mei 2022 | Politie en OM vragen om een verbod op het delen van ontwerpen |
| 18 sep 2023 | Bèta van GatGPT gaat live |
| 23 sep 2025 | Amendement Michon-Derkzen ingediend (36463, nr. 11) |
| 28 okt 2025 | Eerste Kamer neemt de wet aan als hamerstuk |
| 1 jul 2026 | Maximum gaat naar acht jaar: voorbereiding met een bestand wordt strafbaar |
| 16 okt 2026 | The Verge publiceert over de WASP |
Strafbaar is daarmee niet elk bestand op elke laptop. Artikel 46 stelt drie voorwaarden:
- Het gaat om een misdrijf waarop acht jaar of meer staat. Sinds 1 juli 2026 vallen daaronder alle feiten uit artikel 55, derde lid, voor bijna alle wapens van categorie II en voor vuurwapens van categorie III: zonder erkenning vervaardigen of verhandelen, zonder consent invoeren of uitvoeren, en voorhanden hebben of overdragen.
- De verdachte verwerft, maakt, voert in, voert door, voert uit of heeft voorhanden, en doet dat opzettelijk.
- Het voorwerp of de informatiedrager is “bestemd tot het begaan van dat misdrijf”. Een bestand dat je toevallig hebt, voldoet daar niet zomaar aan.
De maximale straf voor voorbereiding is de helft van die acht jaar: vier jaar.
52 uitspraken: het bestand lag er al, de rechter keek naar het wapen
Op 18 oktober 2026 zochten wij op rechtspraak.nl met negen zoektermen, zoals “3D-geprint”, “3D-printer” en FGC-9, de bekendste printbare semiautomaat. Van de ruim 4.100 treffers lazen we de volledige tekst. Er bleven 52 uitspraken over waarin een printterm naast een vuurwapenterm staat. Die hebben we één voor één ingedeeld.
Strafzaken met een 3D-geprint wapen of onderdeel
Gepubliceerde uitspraken per jaar, eigen telling 18 oktober 2026 (44 van de 52)
* Tot en met 16 oktober 2026. Medeverdachten en hoger beroep tellen als aparte uitspraak. Niet meegeteld: 8 uitspraken waarin alleen over printen werd gepraat, een nepwapen werd geprint of een civiele of bestuursrechter de feiten noemde.
Het OM telde tot het voorjaar van 2025 twaalf strafzaken met een 3D-geprint wapen, schreef EW op 13 augustus 2025. Wij komen tot en met maart 2025 op 30 uitspraken. Dat bijt elkaar niet: wij tellen uitspraken, inclusief medeverdachten en hoger beroep, en rechtspraak.nl publiceert maar een deel van alle vonnissen.
Bestanden zitten in die dossiers vaak gewoon tussen het bewijs. In 10 van de 44 strafuitspraken noemt de rechter digitale bestanden of software: printbestanden, instructies op SD-kaarten of 3D-modellen. Bij een verdachte in Rosmalen stonden 353.093 vuurwapengerelateerde bestanden op de laptop. In Overijssel weerspraken 3D-modellen van een vuurselector de verklaring van de verdachte.
| Wat de rechter met het bestand deed | Uitspraken |
|---|---|
| Bestand of software genoemd als bewijs naast een geprint wapen of onderdeel | 8 |
| Downloaden zelf ten laste gelegd, als terroristische voorbereiding: bewezen | 1 |
| Downloaden zelf ten laste gelegd, als terroristische voorbereiding: vrijspraak | 1 |
| Alleen het bestand, zonder wapen en zonder terrorisme | 0 |
Die twee terrorismezaken zijn geen toeval. De voorbereiding van terroristische misdrijven was al los strafbaar, dus daar kon het downloaden zelf al meetellen. In Rotterdam verklaarde de rechtbank in 2023 bij een minderjarige verdachte bewezen dat die handleidingen en ontwerpen voor een FGC-9 had gedownload, als onderdeel van terroristische voorbereiding. In Gelderland volgde in 2025 juist vrijspraak voor de terroristische voorbereiding, met wel een straf voor de geprinte wapens zelf.
Een zaak waarin de nieuwe route al is gebruikt, vonden we niet. Alle strafzaken uit 2026 in onze telling gaan over feiten van vóór 1 juli 2026. Wat “bestemd tot” bij een los bestand betekent, heeft dus nog geen rechter uitgelegd.
Een AI-ontwerp maakt het bestand niet onschuldiger
Wilson zegt dat de WASP een AI-creatie is waarvoor hij niet verantwoordelijk is, ook al stuurde zijn team de prompts. Onder Nederlands recht maakt dat weinig uit. Artikel 46 kijkt naar wie het bestand opzettelijk verwerft of bewaart, en voor welk misdrijf. Of een mens of een model de lijnen tekende, staat er niet in.
Wij vinden die keuze verdedigbaar. Het dossier laat al jaren zien dat het bestand het begin van het wapen is. Een rechter die moet wachten tot er geprint is, komt altijd te laat. Een AI die van een bestaand ontwerp in een middag een nieuw ontwerp maakt, maakt dat probleem alleen groter.
De omweg via acht jaar heeft een prijs
Het argument tegen is ook sterk, en dat moet je eerlijk zeggen. De wet kreeg geen strafbepaling voor blauwdrukken. Het maximum voor álle feiten uit artikel 55, derde lid, ging omhoog, ook voor het gewone voorhanden hebben van één pistool. Daarom ontraadde de minister het amendement: dat enkele bezit kon disproportioneel zwaar worden bestraft.
Ook de handhaving is geen gelopen race. Officier van justitie Zlatko Trokic zei volgens EW in het OM-blad Opportuun dat afspraken met de printerindustrie alleen op Europees niveau zin hebben. EW-redacteur Gerlof Leistra schreef in augustus 2025 dat een verbod op downloaden en verspreiden “tot weinig resultaat” zal leiden. Een bestand van een Amerikaanse server houd je met een Nederlands strafmaximum niet tegen.
Krijg je zo’n bestand doorgestuurd?
Sla het niet op en stuur het niet door. Bij voorbereiding draait alles om opzet en bestemming. In de uitspraken hierboven stonden zoektermen, chats en bestanden telkens samen in het bewijs. Wil je weten hoe rechters over je eigen situatie oordelen, zoek dan uitspraken op met AI rechtshulp, of lees eerst ons overzicht over strafrecht.
Ligt er al een printer, laptop of telefoon bij de politie? Dan kun je een klaagschrift indienen om je spullen terug te vragen. Hoe dat werkt en welke termijn geldt, staat in ons stuk over wat de politie in beslag mag nemen. Hoe wij uitspraken tellen en indelen, lees je op zo meten wij.
De eerste zaak onder de nieuwe regel moet nog komen
In de Verenigde Staten gaat de strijd intussen over printers. Nederland koos een andere route.
- New York en Californië grijpen in bij de printer. Beide staten namen wetten aan die fabrikanten verplichten tot software die wapenbestanden herkent en het printen stopt. Die verplichting moet nog ingaan. Zwakke plek: Wilsons tool verandert de digitale vingerafdruk van een bestand, en een nieuw AI-ontwerp staat niet meteen in een database.
- Nederland grijpt in bij wie het bestand heeft, via artikel 46 Sr. Zwakke plek: opzet en bestemming moeten bewezen worden, en de bestanden staan op buitenlandse servers.
Niet de printer dus, maar wie het bestand heeft. De eerste uitspraak waarin een rechter artikel 46 toepast op een wapenbestand van na 1 juli 2026, laat zien hoe streng “bestemd tot” in de praktijk wordt. Tot die uitspraak er is, is het bestand vooral bewijs naast een geprint wapen.
Veelgestelde vragen over 3D-geprinte wapens
Is een 3D-geprint vuurwapen in Nederland legaal?
Nee. Een werkend geprint pistool is een vuurwapen onder de Wet wapens en munitie. Meestal is dat categorie III; vuurt het automatisch, dan is het categorie II. Maken zonder erkenning en voorhanden hebben zijn verboden, ook voor losse wezenlijke onderdelen. Sinds 1 juli 2026 staat daar maximaal acht jaar op.
Is alleen een ontwerpbestand hebben strafbaar?
Het kan, sinds 1 juli 2026, als voorbereiding volgens artikel 46 Sr. Dan moet de officier opzet bewijzen en laten zien dat het bestand bestemd was voor een wapenmisdrijf uit artikel 55, derde lid, zoals het maken van een vuurwapen. Een gepubliceerde uitspraak die dat al toepast, vonden wij op 18 oktober 2026 nog niet.
Maakt het uit dat een AI het ontwerp maakte?
Niet voor de wettekst. Artikel 46 kijkt naar wie het bestand opzettelijk verwerft, maakt of bewaart. Wie het ontwerp tekende, een mens of een model, speelt in de strafbepaling geen rol.