Een cliënt komt langs met een ontslagdossier uit 2019. Achttien maanden in dienst geweest, werkgever heeft opgezegd. Je zoekt artikel 7:673 BW op, leest dat er recht bestaat op een transitievergoeding, en adviseert dat er iets te halen valt.
Dat advies is fout. In maart 2019 gold een minimumduur van vierentwintig maanden. Achttien maanden was te kort.
De wettekst die je las klopt wel — alleen niet voor die zaak. Het is de versie van nu.
Wetten veranderen, zoekmachines tonen het heden
Vrijwel elke bron waar je een wetsartikel opzoekt, laat standaard de geldende tekst zien. Dat is voor het overgrote deel van je werk precies wat je wilt. Maar het materiële recht dat op een geschil van toepassing is, is in beginsel het recht zoals dat gold op het moment van de relevante feiten. Voor een ontslag in maart 2019 is dat de wet van maart 2019.
Het venijn zit erin dat je die fout niet ziet. De tekst die je voor je hebt oogt volledig normaal. Er staat geen waarschuwing bij dat het artikel twee jaar geleden op een wezenlijk punt is gewijzigd. Je merkt het pas als de wederpartij het opmerkt, of de rechter.
Wat er precies veranderde aan artikel 7:673 BW
We hebben de versies naast elkaar gelegd. Tot en met de laatste versie van 2019 begon het artikel zo:
De werkgever is aan de werknemer een transitievergoeding verschuldigd indien de arbeidsovereenkomst ten minste 24 maanden heeft geduurd en: […]
De versie die op 1 januari 2020 in werking trad, begint zo:
De werkgever is aan de werknemer een transitievergoeding verschuldigd indien: […]
De drempel is eruit gehaald. Sinds die datum bestaat het recht vanaf de eerste werkdag. Dat was onderdeel van de Wet arbeidsmarkt in balans, die per 1 januari 2020 in werking trad.
Ook de opbouw ging op de schop, en die was in de oude tekst anders geformuleerd dan je nu gewend bent. Er werd gerekend per halfjaar: een zesde van het loon per maand voor elke periode van zes maanden, en na verloop van tijd een kwart van het loon per maand voor elke daaropvolgende periode van zes maanden. Alleen volle halfjaren telden dus mee.
De huidige tekst rekent per jaar: een derde van het loon per maand voor elk jaar, met een evenredig deel daarvan voor een kortere periode. Die pro-rataregel is nieuw — een dienstverband van veertien maanden levert nu ook over die twee extra maanden iets op, waar dat vroeger buiten de boot viel.
Twee wijzigingen in één artikel, allebei met directe gevolgen voor de vraag óf er iets te vorderen valt en hoevéél.
Waar het nog vaker misgaat
Artikel 7:673 is een dankbaar voorbeeld omdat de wijziging zo scherp is. Maar het patroon is breder. Denk aan zaken waar het aankomt op de tekst van toen:
- Huurrecht — opzegtermijnen en de gronden voor opzegging zijn de afgelopen jaren meermaals aangepast.
- Arbeidsrecht — ketenregeling, proeftijd en concurrentiebeding kennen een lange reeks wijzigingen.
- Bestuursrecht — termijnen en bevoegdheden schuiven mee met elke wetswijziging.
- Overgangsrecht — juist daar bepaalt de datum welke regeling van toepassing is.
Hoe je het controleert
De officiële weg loopt via het Basis Wetten Bestand, waarin van elke regeling alle opeenvolgende versies zijn vastgelegd, elk met een datum van inwerkingtreding. Op wetten.overheid.nl kun je per regeling terugbladeren naar een eerdere versie.
Dat werkt, maar het kost tijd. Je moet weten welke versie op jouw datum gold, die opzoeken, en vervolgens zelf vergelijken met de huidige tekst om te zien of het punt waar het jou om gaat überhaupt is gewijzigd. Bij één artikel is dat te doen. Bij een dossier met een handvol bepalingen loopt het op.
Wat wij eraan hebben gedaan
In AI Rechtshulp stel je de vraag met de datum erin, in gewone taal:
Had mijn cliënt in maart 2019 recht op een transitievergoeding na 18 maanden dienstverband?
Je krijgt dan het antwoord op basis van de wettekst die op die datum gold, met de versiedatum erbij en een regel over wat er sindsdien is veranderd. Voor de bovenstaande vraag is dat antwoord ondubbelzinnig nee, met de vierentwintigmaandeneis als reden.
Drie keuzes daarin zijn bewust gemaakt:
- Is het artikel niet gewijzigd, dan zeggen we dat. Dat is een volwaardig antwoord: je weet dan dat de huidige tekst voor jouw zaak bruikbaar is en hoeft niet verder te zoeken.
- Lukt het ophalen van een oude versie niet, dan melden we dat. Het antwoord valt dan terug op de actuele tekst, maar nooit stilzwijgend. Een tool die in stilte de verkeerde versie presenteert is gevaarlijker dan geen tool.
- Een jaartal is niet altijd een datum. Een verwijzing als
ECLI:NL:HR:2020:712of een artikelnummer als 7:658 bevat cijfers die op een jaartal lijken. Die lezen we niet als peildatum.
Tot slot
Het opzoeken van een oude wettekst is geen bijzondere verrichting. Het is gewoon werk dat erbij hoort en dat onder tijdsdruk als eerste sneuvelt. Precies daarom is het de moeite waard om het snel te maken.
Voor de goede orde: dit is informatie, geen juridisch advies. Toets bij een concrete zaak altijd de officiële bron.