Spraakmakende zaak
Het Kelderluik-arrest: hoe een open luik in een café de norm werd voor heel Nederland
In 1965 viel een man in een café door een openstaand kelderluik. Het arrest dat daarop volgde bepaalt tot vandaag wanneer je aansprakelijk bent als er door jouw toedoen iets gevaarlijks ontstaat — bij een sportclub, een bouwplaats of een natte vloer in de supermarkt.
Een open luik naast het middenpad, Amsterdam 1965
Een bezorger van Coca-Cola moest de voorraad van een café aanvullen. De kelder was alleen bereikbaar via een luik in de vloer, vlak naast het middenpad. Hij zette het open en liep weg om te sjouwen, zonder de exploitant te waarschuwen en zonder iets voor het gat te zetten.
Een bezoeker liep over dat middenpad naar het toilet. In het arrest staat het droog beschreven: hij vervolgde “stipt over dit middenpad zijn weg” en is “plotseling in een kelderruimte gevallen”. Hij raakte ernstig gewond aan zijn linkerbeen en lag maanden in het ziekenhuis.
Het pand was klein en smal, staat er verder, en er kon “ook overdag slechts weinig licht doordringen”. Precies zulke details bleken juridisch te tellen.
De vier Kelderluikcriteria van de Hoge Raad
De Hoge Raad gaf geen regel in de trant van “kelderluiken moeten worden afgezet”. Hij deed iets veel bruikbaarders: hij formuleerde vier vragen waarmee je élke gevaarlijke situatie kunt beoordelen. Ze staan sindsdien bekend als de Kelderluikcriteria, of de Kelderluikfactoren. Het zijn geen vakjes om af te vinken: rechters wegen ze in samenhang, zoals de rechtbank Amsterdam in 2025 nog eens opschreef.
Hoe waarschijnlijk is het dat iemand niet oplet?
Niet: had het slachtoffer beter moeten kijken. Maar: hoe groot is de kans dat een normale bezoeker — in een schemerig café, op weg naar het toilet — even niet op de vloer let? Die kans is groot, en dat telt tegen degene die het gat maakte.
Hoe groot is de kans dat er dan echt iets gebeurt?
Een oneffenheid in de stoep is iets anders dan een open gat in een vloer. Hoe direct het gevaar tot een ongeval leidt, weegt mee.
Hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn?
Bij een val in een kelder is dat een gebroken been of erger. Hoe zwaarder de mogelijke schade, hoe meer voorzorg er van je verwacht wordt.
Hoe bezwaarlijk was het om maatregelen te nemen?
Dit is de factor die de zaak besliste. Een kist voor het gat schuiven, een stoel ernaast zetten, even roepen: het kost vrijwel niets. Wie een groot risico laat bestaan terwijl de oplossing gratis is, handelt onrechtmatig.
De kern in één zin: hoe groter het gevaar en hoe makkelijker het te voorkomen was, hoe eerder je aansprakelijk bent. Niet omdat er een regel is overtreden, maar omdat je anders had moeten handelen dan je deed.
Kelderluikcheck: leg je eigen ongeval naast de vier criteria
Ben je gevallen, gewond geraakt of kwijt door een situatie die iemand anders liet bestaan? Kies per criterium wat het best past. Je ziet dan welke criteria jouw kant op wijzen, welke wet in jouw situatie meestal geldt en een zaak uit 2025 die erop lijkt. Onderaan staat een alinea die je in je aansprakelijkstelling kunt gebruiken.
Deze check rekent niets uit en voorspelt geen uitspraak. Hij zet jouw feiten in de volgorde waarin een rechter ernaar kijkt. Er gaat niets naar ons toe: alles blijft in je browser.
Zestig jaar later gebruiken rechters het nog steeds
Twee voorbeelden uit onze databank laten zien hoe breed het arrest reikt:
Een dodelijk ongeval tijdens een skeelercursus
Een beginnende cursist valt tijdens een georganiseerde skeelerles en overlijdt. Op het inschrijfformulier stond “deelname voor eigen rekening en risico”. De Hoge Raad kijkt langs die zin heen naar de Kelderluik-vragen: hoe waarschijnlijk is een val bij beginners, hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn, en hoe makkelijk had de organisator dat kunnen voorkomen — bijvoorbeeld door een helm te verplichten.
De vuurwerkramp in Enschede
Was de overheid aansprakelijk omdat zij niet effectief ingreep bij het vuurwerkbedrijf? Ook hier draait het om de vraag welke maatregelen redelijkerwijs gevergd konden worden tegenover het risico dat men kende of hoorde te kennen.
En dat zijn de bekende zaken. In de dagelijkse praktijk komen de vier vragen terug bij een gladde winkelvloer, een losliggende stoeptegel, een onbeveiligde bouwput, een trampoline bij een kinderfeestje.
Zelden geciteerd? In 2025 pasten rechters de Kelderluikcriteria minstens 45 keer toe
In onze telling van de meest aangehaalde arresten komt Kelderluik niet in de top veertig. Dat lijkt te betekenen dat rechters het arrest bijna nooit noemen. Maar toen we alle 83.450 uitspraken uit 2025 in onze databank doorzochten, vonden we er 45 waarin de criteria echt worden toegepast. In 33 daarvan staat het arrest bij naam. In de andere 12 staat alleen de formule: “de kans dat zich een ongeval zal voordoen, de ernst die de gevolgen kunnen hebben en de mate van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidsmaatregelen”. Negen van die twaalf zijn werkgeverszaken.
| Waar het misging | Zaken | Wel | Niet |
|---|---|---|---|
| Werk (werkgever of opdrachtgever) | 14 | 3 | 1 |
| Weg, fietspad, openbare ruimte | 9 | 0 | 1 |
| Sport, cursus, recreatie | 6 | 1 | 1 |
| Iets wat een ander deed | 6 | 1 | 1 |
| Woning, buren, VvE | 4 | 1 | 0 |
| Bouw en aannemers | 3 | 0 | 1 |
| School en zorg | 2 | 0 | 1 |
| Winkel en horeca | 1 | 1 | 0 |
| Totaal | 45 | 7 | 6 |
Het opvallendste getal staat niet in de tabel: in 32 van de 45 zaken viel nog geen eindoordeel. Het ging om een tussenvonnis, een bewijsopdracht of een deelgeschil. Zaken over gevaarzetting draaien vaak eerst om de vraag wat er precies gebeurde, en dat kost tijd. Van de 13 zaken met een eindoordeel kreeg het slachtoffer 7 keer gelijk.
Ijzig parkeerdek bij een winkelcentrum
Een bezoeker gleed uit en brak haar bovenbeen. Winkeliers hadden al maanden geklaagd dat het dek “spiegelglad” was, en de ochtend zelf was het zout op. De eigenaar liet het dek toch open. De rechtbank vond de eigenaar aansprakelijk: het gevaar was bekend en afsluiten kon.
Natte plek in een hondentrainingshal
Een cursist gleed uit op een plek waar een hond had geplast. Dweilen bleek niet genoeg, want de vloer bleef nat, en waarschuwingsborden waren er niet. De eerste rechter wees de claim af met de Kelderluikcriteria. Het hof draaide dat om en vond de exploitant aansprakelijk. Het beding “op eigen risico” hielp de hal niet.
Breukstenen naast het fietspad op de Houtribdijk
Een wielrenner raakte van het fietspad en viel op de stenen in de berm. De rechtbank zag dat die stenen gevaarlijk kunnen zijn. Toch wees ze de claim af: het fietspad was breder dan de richtlijn vraagt en voldeed aan de eisen.
Zo telden we: we zochten in alle uitspraken uit 2025 in de databank van AI Rechtshulp naar het arrest (naam of ECLI) en naar de vaste formule met de vier factoren. Een taalmodel deelde de 45 treffers in naar plek en uitkomst. De 13 zaken met een eindoordeel hebben we daarna zelf in de uitspraak nagelezen. Dit is een ondergrens: rechters die de criteria in eigen woorden toepassen, missen we. En lang niet elk vonnis wordt gepubliceerd.
Wil je weten welke arresten wél het vaakst worden aangehaald? Dat staat in ons onderzoek naar de tien meest geciteerde arresten van Nederland.
Zelf gevallen of gewond? Het vierde criterium is vaak je sterkste argument
Ben je gevallen, gewond geraakt of heb je schade doordat iemand een gevaarlijke situatie liet bestaan, loop dan de vier vragen langs. Hoe voorspelbaar was het dat er iemand langs zou komen die niet oplette? Hoe ernstig zijn de gevolgen? En vooral: hoe weinig moeite had het gekost om het te voorkomen? Dat laatste woog in 2025 zwaar: bij het parkeerdek en de trainingshal was de oplossing simpel en bekend. Leg ook vast wat er lag, hoe het licht was en wie er klaagde. Foto’s van de dag zelf zijn goud waard, omdat veel van deze zaken eerst over de toedracht gaan.
Heb je letsel? Een eerste beeld van wat je kunt vragen geeft onze pagina over smartengeld berekenen.
Wil je zien hoe rechters vergelijkbare situaties beoordeelden, zoek dan in de rechtspraak zelf. Beschrijf je situatie in gewone taal en de tool haalt de uitspraken erbij die erop lijken — zie jurisprudentie zoeken met AI. Voor de juridische begrippen die hierbij horen: wanprestatie gaat over afspraken die niet worden nagekomen, terwijl dit type zaak onder de onrechtmatige daad valt.
Zit je zelf met schade door een gevaarlijke situatie?
Beschrijf wat er gebeurde in gewone woorden. Je krijgt de wetsartikelen en uitspraken erbij die erover gaan, klikbaar om zelf na te lezen.
Stel je vraagAI Rechtshulp geeft juridische informatie met bronnen, geen juridisch advies.
Naast dit arrest vind je in het overzicht van spraakmakende zaken meer uitspraken die hun weg in de praktijk vonden.