---
title: "Urgenda: hoe een stichting de Staat tot klimaatbeleid dwong"
date: 2026-08-03
author: ""
featured_image: "https://ai-rechtshulp.nl/wp-content/uploads/2026/08/air-urgenda.jpg"
---

# Urgenda: hoe een stichting de Staat tot klimaatbeleid dwong

Spraakmakende zaak

# Urgenda: hoe een stichting de Staat tot klimaatbeleid dwong

Een Nederlandse stichting stapte naar de rechter en eiste dat de Staat de uitstoot van broeikasgassen zou verminderen. Op 20 december 2019 hield de Hoge Raad dat bevel in stand. Het was wereldwijd de eerste keer dat een rechter een regering tot concreet klimaatbeleid verplichtte.



![Industriele schoorstenen met rookpluimen aan de horizon van een leeg Nederlands polderlandschap](/wp-content/uploads/2026/08/air-urgenda.jpg)## Wat Urgenda eiste

Stichting Urgenda vorderde dat de Staat de uitstoot van broeikasgassen vanaf Nederlandse bodem eind 2020 met 40% zou hebben verminderd ten opzichte van 1990 — en in ieder geval met minimaal 25%. De rechtbank Den Haag wees dat laatste toe in 2015, het gerechtshof bevestigde het in 2018, en de Staat ging in cassatie.

De inzet was daarmee niet alleen het klimaat, maar een principiële vraag: mág een rechter de regering opdragen beleid te voeren? Dat raakt aan de scheiding der machten.



## Waar de Hoge Raad het op baseerde

Op mensenrechten. De artikelen 2 en 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermen het recht op leven en op privé- en gezinsleven. Uit die artikelen volgen niet alleen verboden voor de Staat, maar ook *positieve verplichtingen*: hij moet actief beschermen tegen reële dreigingen. Klimaatverandering is zo’n dreiging, oordeelde de Hoge Raad, en dus rust op de Staat de plicht daartegen passende maatregelen te nemen.

Over de bevoegdheidsvraag was de Hoge Raad kort: de rechter mag geen wetgeving bevelen, maar wél vaststellen dat de Staat een rechtsplicht schendt en hem opdragen die na te komen. Hoe de Staat dat doet, blijft aan de politiek.

De uitkomst: de Hoge Raad verwierp het cassatieberoep van de Staat en veroordeelde hem in de proceskosten. Het bevel van 25% bleef staan.

[ECLI:NL:HR:2019:2006](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:HR:2019:2006)



## Waarom deze zaak ver buiten Nederland telt

Urgenda werd het sjabloon voor klimaatzaken wereldwijd. De redenering — mensenrechtenverdrag plus wetenschappelijke consensus levert een concrete zorgplicht op — is sindsdien in tientallen landen aangehaald. In Nederland kreeg ze een direct vervolg in de zaak van Milieudefensie tegen Shell, waarin dezelfde vraag werd gesteld over een bedrijf in plaats van een staat.

In onze databank staan negen uitspraken waarin Urgenda inhoudelijk aan de orde komt: de rechtbank- en hofuitspraken die eraan voorafgingen, en latere zaken die erop voortbouwen.



## Wat je eruit kunt leren als het niet over klimaat gaat

De praktische les van Urgenda gaat over de kracht van een verdragsargument. Waar een gewone wet je geen aanspraak geeft, kan een mensenrechtenverdrag dat soms wél — ook tegenover de overheid. Datzelfde mechanisme zie je terug in heel andere dossiers: in de [box 3-zaken](/box-3-spaartaks-uitspraken/) sneuvelde de spaartaks omdat hij in strijd was met het eigendomsrecht uit het Eerste Protocol bij datzelfde EVRM.

Sta je zelf tegenover een overheidsbesluit, dan begint het praktisch bij iets veel simpelers: op tijd [bezwaar maken](/bezwaarschrift-voorbeeld/). Zonder die stap kom je aan de inhoudelijke argumenten niet eens toe.



## Twee vragen die bij dit arrest horen

**Geldt het Urgenda-arrest ook voor bedrijven?** Nee, de zaak ging over de Staat. Voor bedrijven kwam de zorgpacht-redenering later terug in een eigen reeks zaken, waarvan de zaak van een oliemaatschappij de bekendste is; die is anders ingevuld en uitgeprocedeerd dan Urgenda. De maatstaven overlappen, de gevallen zijn niet uitwisselbaar.

**Wie kan zo’n zaak beginnen?** Een organisatie die daarvoor in de wet een rol heeft — de zogenaamde collectieve actie — of een belanghebbende zelf. De eis richt zich dan op gedrag dat een wettelijke norm of zorgpacht schendt, niet op een politieke mening.



## Vraag hoe een uitspraak op jouw situatie slaat

Beschrijf wat er speelt in gewone taal. Je krijgt de wetsartikelen en uitspraken erbij, klikbaar om zelf te controleren.

[Stel je vraag](https://app.ai-rechtshulp.nl/registreren)AI Rechtshulp geeft juridische informatie met bronnen, geen juridisch advies.

[Alle spraakmakende zakenDidam, Deliveroo, Box 3 en meer](/spraakmakende-zaken/)[Het Kelderluik-arrestWanneer is een gevaarlijke situatie onrechtmatig?](/kelderluik-arrest/)[Jurisprudentie zoeken met AIVind uitspraken die op jouw zaak lijken](/jurisprudentie-zoeken/)