--- title: "Auteursrecht: fair use stopt bij de EU-grens" date: 2026-09-05 author: "Redactie AI Rechtshulp" featured_image: "https://ai-rechtshulp.nl/wp-content/uploads/2026/09/seattle-times-newsday-ai-training-auteursrecht.png" categories: - name: "Nieuws" url: "/category/uncategorized.md" --- # Auteursrecht: fair use stopt bij de EU-grens Een regionale krant houdt zichzelf overeind met abonnees die betalen voor iets wat verderop gratis wordt naverteld. In Seattle en op Long Island zijn ze daar vrijdag mee naar de rechter gestapt. Niet omdat een machine hun stukken kan lezen, maar omdat de lezer daarna niet meer langskomt. The Seattle Times, samen met Newsday, heeft vrijdag bij de U.S. District Court for the Southern District of New York een zaak aangespannen tegen OpenAI en Microsoft. Volgens de aanklacht zijn hun sites gescrapet, ook inhoud achter de betaalmuur, en is dat materiaal opgenomen in datasets waarmee ChatGPT, Microsoft Copilot en de AI-functies van Bing zijn getraind en draaien. De kranten stellen dat die producten passages kunnen reproduceren, artikelen dicht kunnen parafraseren en antwoorden geven waardoor gebruikers minder reden hebben hun site te bezoeken of een abonnement te nemen. “We voelen sterk dat we onze inhoud moeten verdedigen, waar we jaarlijks miljoenen aan uitgeven, tegen gebruik zonder onze toestemming of vergoeding”, schreef Seattle Times-topman Alan Fisco aan zijn personeel. Microsoft laat weten verrast te zijn maar bereid tot gesprek; OpenAI zegt te trainen op publiek beschikbare gegevens, gegrond in fair use. Dat staat in [het verslag van de Seattle Times zelf](https://www.spokesman.com/stories/2026/sep/04/the-seattle-times-sues-openai-microsoft-over-copyr/). Volgens [Reuters](https://www.yahoo.com/news/us/articles/seattle-times-newsday-sue-openai-030010121.html) eisen de kranten ook vernietiging van de kopieën en van de trainingsdatasets of modellen waarin die inhoud zit. ## Het woord fair use haalt de Nederlandse rechtszaal niet Wie deze zaak leest als voorproefje van wat hier gaat gebeuren, kijkt naar de verkeerde toets. Fair use bestaat in het Nederlandse en Europese auteursrecht niet. Een rechter hier weegt geen open lijst van factoren over doel, omvang en marktschade; hij kijkt of het gebruik onder een uitzondering valt die in de wet staat, en anders is het inbreuk. Voor het inlezen van teksten is dat de uitzondering voor tekst- en datamining uit [artikel 4 van de DSM-richtlijn](https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/790/oj), in Nederland overgenomen in de Auteurswet. Commerciële tekst- en datamining mag daar, op voorwaarde dat de rechthebbende het gebruik niet “op passende wijze uitdrukkelijk” heeft voorbehouden. De richtlijn noemt machinaal leesbare middelen daarbij als voorbeeld voor online content, niet als enige geldige vorm. Daarmee verschuift de discussie van de rechter naar de website. In Amerika draait het om de vraag of het verwerken van betaalde journalistiek redelijk was; in Europa om de veel drogere vraag of de uitgever zijn voorbehoud kenbaar had gemaakt voordat de crawler langskwam. Machineleesbaar is daarvoor de veiligste route, want een crawler leest geen colofon. Dat een voorbehoud in je algemene voorwaarden niets waard zou zijn, staat er echter niet, en wie dat zo leest gooit mogelijk zijn beste bewijs weg. De Europese Commissie publiceerde op 13 juli [een studie over een EU-register voor die voorbehouden](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/new-feasibility-study-introducing-eu-level-registry-text-and-data-mining-opt-out), met als conclusie dat zo’n register een nuttig aanvullend instrument kan zijn, aanvullend op bestaande opt-outoplossingen en niet in de plaats daarvan. De Commissie beziet vervolgstappen, mede in het licht van het werk van het EUIPO. De [AI-verordening](https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj) verplicht aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden al om beleid te voeren waarmee zij zo’n voorbehoud herkennen en naleven. Hoe je van buitenaf controleert of ze dat doen, is een andere vraag. ## De eis om modellen te vernietigen is juridisch begrijpelijk en praktisch onhoudbaar Wij denken dat de kranten gelijk hebben over het probleem en te ver gaan in de remedie. Vernietiging van kopieën is een normale auteursrechtelijke vordering. Vernietiging van een getraind model is dat niet: een model bevat geen artikelen maar gewichten die door miljarden documenten zijn gevormd, en niemand kan één krant daar weer uit trekken. Een rechter die dat toewijst, spreekt een straf uit die veel groter is dan de schade en raakt ook alles wat er verder in zit. Dat verzwakt de zaak, want het geeft de tegenpartij een makkelijk verhaal: kijk, ze willen de techniek slopen. De sterkere claim staat er ook, en die is beter onderbouwd dan wij hadden verwacht. In de dagvaarding staat een branchecijfer dat het zoekverkeer naar middelgrote uitgevers in december 2025 met 47 procent daalde ten opzichte van een jaar eerder. Dat is precies het soort cijfer waar zo’n zaak op moet rusten, en meteen ook het zwakke punt van onze eigen kant: zo’n daling heeft meerdere oorzaken tegelijk, en het cijfer komt niet van een onafhankelijke teller maar uit de aanklacht zelf. Wie schade wil vorderen, zal moeten laten zien dat de eigen artikelen herkenbaar terugkomen en dat de terugloop daarmee samenhangt. Wij schreven eerder over [de rechtszaak over AI-training en de opt-out bij Twitch en Amazon](https://ai-rechtshulp.nl/twitch-amazon-ai-training-rechtszaak-opt-out/) en over [OpenAI dat zelf om strengere AI-regels vroeg](https://ai-rechtshulp.nl/openai-vraagt-om-strengere-ai-wet/); in beide gevallen ging het uiteindelijk om wie wat vooraf had vastgelegd. ## De datum van je voorbehoud is later je belangrijkste bewijs Publiceer je zelf teksten, dan is dit een klus van een half uur. Zet het voorbehoud niet alleen in je algemene voorwaarden maar ook op een plek die een crawler leest: in robots.txt, in de HTTP-headers of via het TDM-reservatieprotocol, en leg vast wanneer je dat deed. Dat je die datum nodig hebt, is onze lezing en geen bepaling uit de richtlijn: die zegt niets over terugwerkende kracht. Juist daarom wil je kunnen aantonen dat het bordje er al stond, in plaats van later te moeten discussiëren over wanneer het er kwam. Het moment om op te letten ligt niet in New York, want die zaken lopen jaren. Deze week koos het Amerikaanse ministerie van Justitie in een processtuk de kant van de techbedrijven: AI-ontwikkeling zou van nationaal belang zijn, en een uitspraak tegen OpenAI en Microsoft zou de wetenschappelijke vooruitgang remmen. Dat is een politieke duim op de Amerikaanse weegschaal, en het maakt de Europese route juist interessanter. Het eerste echte ijkpunt hier is de eerste procedure waarin een uitgever aantoont dat zijn voorbehoud er al stond toen er werd gecrawld. Dan blijkt of dat bordje juridisch iets waard is.