---
title: "Wat rechters echt toekennen aan smartengeld"
date: 2026-08-16
author: ""
---

# Wat rechters echt toekennen aan smartengeld

Onderzoek · augustus 2026

# Wat rechters echt toekennen aan smartengeld

De helft van de slachtoffers krijgt niet meer dan € 1.500. Dat blijkt uit een telling in 20.606 Nederlandse uitspraken waarin een rechter een bedrag aan immateriële schade toewees — gehaald uit onze databank van 933.084 uitspraken.



## De kale cijfers

Hieronder staan bedragen die de rechter daadwerkelijk toewees. Geen eisen, geen schikkingen, geen voorstellen van advocaten — alleen wat er in het oordeel staat.

**€ 1.500**de helft krijgt minder, de helft meer

**€ 500**een kwart blijft hieronder

**€ 4.250**een kwart komt hierboven

**€ 10.000**alleen de hoogste tien procent



Het gemiddelde ligt op € 5.439, ruim drie keer zo hoog als de middelste zaak. Dat verschil is het hele verhaal: een handvol zware zaken trekt het gemiddelde omhoog terwijl de meeste mensen er ver onder zitten. Wie zijn claim op een gemiddelde baseert, rekent zich rijk.



## Zo liggen de bedragen

Ruim een derde van alle toekenningen blijft onder de duizend euro. Boven de vijftigduizend komt maar 1,2 procent — 252 van de 20.606 zaken.

tot € 500



13%



€ 500 – 1.000



21%



€ 1.000 – 2.500



28%



€ 2.500 – 5.000



13%



€ 5.000 – 10.000



11%



€ 10.000 – 25.000



9%



€ 25.000 – 50.000



3%



boven € 50.000



2%







## Per soort zaak

Elke balk is de middelste helft van de zaken: een kwart zit eronder, een kwart erboven. Het streepje is de middelste toekenning. Let op de schaal — die is logaritmisch, want tussen smaad en beroepsziekte zit een factor honderd.

€ 250€ 1.000€ 5.000€ 25.000€ 100.000

Beroepsziekte48 zaken



€ 50.000



Arbeidsongeval15 zaken



€ 18.000



Overlijden van een naaste444 zaken



€ 17.500



Medische fout24 zaken



€ 16.250



Arbeidsconflict of ontslag39 zaken



€ 10.000



Whiplash18 zaken



€ 8.500



Brandwonden12 zaken



€ 8.070



Verkeersongeval121 zaken



€ 7.500



Zedenzaak2.066 zaken



€ 3.500



Littekens79 zaken



€ 3.000



Hersenletsel43 zaken



€ 2.500



Botbreuk49 zaken



€ 2.000



Mishandeling of geweld3.286 zaken



€ 1.500



Privacy of persoonsgegevens54 zaken



€ 1.375



Stalking of bedreiging1.934 zaken



€ 1.250



Discriminatie27 zaken



€ 750



Smaad of belediging426 zaken



€ 500





### Beroepsziekte is de uitzondering

Eén groep valt op: bij beroepsziekte liggen de bedragen niet alleen hoog, ze liggen ook dicht bij elkaar. Dat komt doordat ze meestal niet door een rechter worden bepaald maar door een regeling met vaste staffels — bij de politie een percentage van een maximumbedrag, gekoppeld aan het vastgestelde invaliditeitspercentage. De rechter toetst dan alleen of dat percentage klopt.

[ECLI:NL:CRVB:2022:1261](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:CRVB:2022:1261) — korpschef kent € 46.209,38 toe bij 39,63% blijvende invaliditeit



## Wat de hoogte bepaalt

Interessanter dan het gemiddelde is welke omstandigheden het bedrag omhoog duwen. Per uitspraak keken we welke verzwarende factoren de rechter noemt, en legden we de bedragen met en zonder die factor naast elkaar.

OmstandigheidZakenMetZonderVerschilPsychische klachten of PTSS3.295€ 5.000€ 1.1504,3×Operatie nodig geweest1.523€ 5.500€ 1.3504,1×Blijvend letsel908€ 6.000€ 1.5004,0×Ziekenhuisopname497€ 6.000€ 1.5004,0×Klachten die lang aanhouden5.073€ 3.500€ 1.0003,5×Niet meer kunnen werken785€ 5.000€ 1.5003,3×Slachtoffer was minderjarig3.328€ 3.000€ 1.2502,4×Letsel in het gezicht3.532€ 2.000€ 1.4681,4×

Psychische klachten en een operatie wegen het zwaarst: ruim vier keer de middelste toekenning. Dat is minder verrassend dan het lijkt: smartengeld vergoedt geen inkomensverlies, dus de factor meet de ernst van het letsel, niet de portemonnee van het slachtoffer.



## Omstandigheden stapelen op

Het duidelijkste verband in de hele dataset: hoe meer verzwarende omstandigheden een rechter noemt, hoe hoger het bedrag. Niet een beetje — het loopt van duizend euro naar het twintigvoudige.

Aantal omstandighedenZakenMediaangeen9.653€ 1.000één5.652€ 1.500twee3.354€ 3.000drie1.394€ 6.000vier401€ 10.000vijf of meer147€ 20.000

Praktisch gevolg: het loont om elke verzwarende omstandigheid apart te onderbouwen. Niet ‘ik heb veel last gehad’, maar de operatie, de opname, de behandelaar die de PTSS vaststelde, de maanden dat je niet kon werken. Elk aangetoond punt telt zichtbaar mee.



## Twee vergelijkbare zaken, tien keer verschil

De spreiding binnen elke groep is het lastigst te accepteren als je zelf een zaak hebt. Bij arbeidsongevallen zit een kwart onder de € 5.000 en een kwart boven de € 80.000. Bij medische fouten loopt het van € 5.000 tot boven de € 95.000. Dat zijn geen meetfouten: zo verschillend zijn zaken werkelijk.

De rechter kijkt naar aard en ernst van het letsel, hoe lang het duurt, wat je er in het dagelijks leven van merkt, en hoe onbetamelijk de dader handelde. Twee mensen met ‘hetzelfde’ letsel kunnen daarin ver uiteenlopen. Daarom noemt een eerlijke inschatting altijd een bandbreedte en nooit één bedrag.

In de rechtspraak zelf zie je die zoektocht terug. Rechters schrijven vaak letterlijk dat ze kijken naar ‘de bedragen die in vergelijkbare gevallen worden toegekend’. Ze vergelijken dus met elkaar — precies wat wij hier op grote schaal doen.



## De bedragen stijgen niet mee met de prijzen

Zet je de middelste toekenning per jaar op een rij, dan schommelt die al twintig jaar tussen de € 1.000 en € 1.500. In 2010 lag de mediaan op € 1.500, in 2020 op € 1.000, in 2025 en 2026 weer op € 1.500. Van een gestage stijging is geen sprake, terwijl het prijspeil in die twintig jaar wel flink opliep.

Belangrijke kanttekening: dit is geen zuivere vergelijking. Er worden door de jaren heen steeds meer uitspraken gepubliceerd, en vooral meer strafvonnissen met kleinere bedragen voor benadeelde partijen. Die verschuiving in de samenstelling drukt de mediaan. We kunnen dus wel zeggen dat de middelste toekenning niet meestijgt, maar niet dat rechters per zaak zuiniger zijn geworden.



## Hoe we dit hebben geteld

We doorzochten de volledige tekst van alle gepubliceerde Nederlandse uitspraken in onze databank op passages over smartengeld en immateriële schade. Een bedrag telt alleen mee als het grammaticaal aan die term vastzit én de rechter het aanwijsbaar toewijst — ‘wijst toe’, ‘begroot op’, ‘veroordeelt tot vergoeding van’. Bedragen die een partij eist, die uit een schikking komen of die de rechter uit een ándere zaak aanhaalt, vallen af.

### Dit is een ondergrens, geen volledige telling

In onze databank gaan **61.679** uitspraken over smartengeld of immateriële schade. Daarvan halen wij er 20.606 een toegekend bedrag uit: **33%**. In de rest wijst de rechter de vordering af, verwijst hij alleen naar het onderwerp, of staat het bedrag in een formulering die ons patroon niet meepakt.

We kiezen zekerheid boven volledigheid. Elk bedrag hierboven is er één die de rechter aanwijsbaar toewijst; een steekproef van twintig geoogste zaken gaf zestien treffers, één misser en drie grensgevallen. Maar het is geen uitputtende telling, en we kunnen niet uitsluiten dat de zaken die we missen er systematisch anders uitzien.

### Wat deze cijfers niet zijn

Het zijn alleen *gepubliceerde* uitspraken. Het overgrote deel van de letselschade in Nederland wordt buiten de rechter om geschikt met een verzekeraar, en die bedragen zijn nergens openbaar. Wat je hier ziet is een deel van de rechtspraak, niet de hele markt.

Verder is per uitspraak het hoogste toegekende bedrag genomen; staan er meerdere slachtoffers in één vonnis, dan telt de hoogste toekenning. De indeling naar soort zaak komt uit de samenvatting die de Rechtspraak zelf publiceert. Ontbreekt die, dan valt een zaak buiten de indeling maar telt hij nog wel mee in het totaal.

Peildatum: 16 augustus 2026. 20.606 uitspraken met een toegekend bedrag, uit een databank van 933.084 Nederlandse uitspraken. Oudste zaak in de reeks: 24 januari 2002. Nieuwste: 13 augustus 2026. De databank wordt elke ochtend bijgewerkt met nieuwe uitspraken van rechtspraak.nl.



## Je eigen zaak vergelijken

Deze cijfers zijn het gemiddelde over iedereen. Voor je eigen situatie wil je weten wat rechters toekenden in zaken die op de jouwe lijken. In de smartengeldwijzer vink je aan wat er speelt — blijvend letsel, een operatie, arbeidsongeschiktheid — en zie je de bandbreedte plus de uitspraken zelf.

[Naar de smartengeldwijzer](/smartengeld-berekenen/)Dit artikel is informatie, geen juridisch advies. Bij een letselzaak van enige omvang is een gesprek met een letselschadeadvocaat vrijwel altijd het geld waard.



## Verder lezen

[De tien meest geciteerde arresten van NederlandWelke uitspraken rechters in de praktijk het vaakst aanhalen](/meest-geciteerde-arresten/)[Spraakmakende zaken in de databankVan box 3 tot Didam, geteld in de rechtspraak](/spraakmakende-zaken/)[Zo meten wij onze zoekresultatenWaarom we cijfers over onze eigen trefkans publiceren](/zo-meten-wij/)